...شهرکوچک بارانی من

2012-02-12T11:00:00.000-08:00

(1)

22بهمن!

(2)

(3)

ه . لیله کوهی

سی و سه سال 22 بهمن= سی و سه سال جهل،جنایت، بدبختی، خرافات، فقر، اعتیاد،دروغ، دزدی، بازگشت به جاهلیت صدر اسلام و...

باشد این 22 بهمن پایان ِ بیست و دوی بهمن ها شود.
معرفی عکسها
عکس اول 22 بهمن قبل از خمینی
عکس دوم یک ماه قبل از 22 بهمن امسال
عکس سوم اسلام آمریکایی
عکس چهارم اسلام ایرانی تهرانی
عکس پنجم خانواده ی ساندیس خوران
عکس ششم اسلام کرمانشاهی

هشدرخان آلمان http://www.aoja.blogspot.com/

رضا مقصدی

کلن ۱۳۷۲

باز،تو باز آمدی
ظلمت ِآن خاک وُ خشت!

باز، نمی خواهمت
بهمن ِخونين سرشت!

با نفس ِسرد ِ تو
شاخه ی شادم شکست.

غم ،به سراپرده ام
خيمه زد وُ ريشه بست.

با من وُ نيلوفرم
حرف ِ تو از برف بود.

با دل ِ گلرنگ ِمن
گفتگو از برف بود.

کينه ی ديرينه ای!
سنگِ هر آيينه ای!

زندگی، از دست ِ تو
اينهمه، فرياد گر

باز،نمی خواهمت

بهمن ِ بيدادگر !

کلن۲۲ بهمن ۱۳۹۰
reza.maghsadi@gmx.de

2012-02-05T13:52:00.000-08:00

گفت‌وگوی اختصاصی با«ای.ال. دکتروف»؛ نویسنده‌ی آمریکایی

گازیبه نیمۀ دیگر سیب ِ سعید کمالی دهقان

ه . لیله کوهی

مدتی است در انتظار فرصتی بودم که فضایی دور از جنجال سیاسیدست دهد تا این گفتگوی جانانه را در صفحه ام بگذارم اما همیشه مسائل جاری کشور واوضاع جهان آنچنان درگیرت می کرد و من باخود می گفتم هنوز زمانش نیست اما امروز میگویم همیشه کسانی هستند که سرشان برای ادبیات بیشتر درد می کند بگذار تا من اینگفتگوی ادبی با «ای.ال.دکتر وف» یا بقول "سعید کمالی" غول ادبیات جهان را با شماتقسیم کنم شمایی که هنوز این گفت و شنود را نخوانده اید. من سالهاست سعید کمالیدهقان و سیب گاز زده اش را از دنیای مجازی می شناسم و انتخاب های او را هم بسیاردوست می دارم. پس با هم این گفت وگوی اختصاصی را بخوانیم.

هشدر خان آلمان یکشنبه 05.02.2012

http://www.aoja.blogspot.com/

همه‌ی رمان‌هادرباره‌ی گذشته‌اند

سعید کمالی‌دهقان؛ نیویورک: به‌واسطه‌ی دوست مشترکی ادگار لورنس دکتروف پذیرفت که بروم دیدنش برای یک گفت‌وگویحضوری. دوشنبه‌ی نسبتا خنک و بارانی‌ای بود و یک ساعت زودتر رسیده بودم سر قرار.دکتروف که حالا با مرگ سلینجر و جان آپدایک شاید در کنار فیلیپ راث یکی از معدودغول‌های زنده‌ی ادبیات آمریکا باشد، خواست که چند دقیقه‌ای طبقه‌ای پایین منتظرشوم و بعد بروم طبقه‌ی بالا به اتاق کارش که در منطقه‌ی اعیان‌نشینی واقع است دروسط

منهتن شهر نیویورک. روی صندلی که نشستم روبروی آقای نویسنده، ناخودآگاه چهره‌ینجف دریابندی آمد توی ذهنم. مترجمی که «رگتایم» و «بیلی‌باتگیت»، دو شاهکار دکتروفرا به فارسی برگردانده. هر دوی‌اشان تاسند، سفید مویند، هم‌سن‌و‌سال‌اند با اینتفاوت که دکتروف جوان‌تر است، فقط دو سال. در آن لحظه همه چیز، این دو پیرمردادبیات آمریکا و ایران را شبیه هم می‌کرد، عینک‌های گردشان، لباس‌های زرشکی رنگ ومهربانی خارج از وصف هر دو و حتی نحوه‌ی ایستادن‌اشان. پیش از گفت‌وگو، دکتروف ازرضا براهنی یاد کرد، از روزهای پیش از انقلاب که براهنی را دستگیر کرده بودند ودکتروف به‌واسطه‌ی یک ناشر آمریکایی برای کتابی از او مقدمه نوشت. شروع که کردیمبه گفت‌وگو، به دستگاه ضبط من نگاهی انداخت و ‌گفت: «مطمئنی ضبط می‌کند؟ چراغشخاموش است.» روشن که کردم تا خاموشی بعدی، یک ساعتی و نیمی طول کشید.

نویسنده‌‌ی سبک‌گرایی نیستید. هر یکاز کتاب‌هایتان سبک خودش را دارد. یادم می‌آید که جایی گفته بودید همینگوی در سال‌هایآخر زندگی، نویسنده‌ی موفقی نبود چون شیفته‌ی سبکش شد.

همینگوی صدای خودش را شنید و این برایش شدمثل یک زندان. من این‌طور فکر می‌کنم. همینگوی مشکلات زیادی داشت، تنها مشکلشآثارش نبود، سال‌های زیادی از جسمش سوءاستفاده کرد،‌ مدام تصادف می‌کرد و کلی زخمیشد. مرتب مسافرت می‌رفت، حتی به آفریقا سفر کرد، بیش از اندازه می‌نوشید و همچنینپدری داشت که خودکشی کرده بود، چیزهایی زیادی بود که باعث شد آن حرف را بزنم،منظورم این نبود که همینگوی فقط به این خاطر خودکشی کرد که به محدودیت‌های شخصی‌اشپی برده بود، محدودیت‌هایی که گریبان خودش را هم گرفت اما محدویت‌های شخصی هم حتمانقشی داشته. اما دوست دارم این طور فکر کنم که هر کتابم سبک خودش را داشته. کتاب‌هایمبا یک تصویر یا یک عبارت، یا یک جمله یا حتی یک آوا شروع می‌شود. با چیزی شروع می‌کنمبه نوشتن که مرا بکشد به سوی خودش، که تشویقم کند برای ادامه دادن. کتاب‌های منهمینطور شروع می‌شود، از نیازی به فکر کردن. هیچ وقت طرحی کلی برای داستان‌هایمندارم،‌ گاهی گمانه‌هایی می‌زنم که چه کار می‌خواهم بکنم در نهایت اما چون این‌طوریمی‌نویسم، صداهای درون کتاب‌هایم با یکدیگر متفاوتند و سبک‌های آن‌ها هم با همتفاوت دارند. به همین خاطر بعضی از کتاب‌هایم روایت خطی دارند و بعضی‌ها در ساختارکولاژند. خیلی از مواقع از روایت اول شخص استفاده می‌کنم، چون تصورم این است کهابزار بسیار مفیدی است، چون به این شکل راوی بخشی از خود داستان می‌شود. اما تصورماین است که هیچ صدای مشخصی به نام صدای دکتروف وجود ندارد، یا اینکه سبکی وجودندارد که بشود به آن گفت سبک دکتروف. به همین خاطر نمی‌شود صفحه‌ای را باز کنید وبگویید که حتما این متن نوشته‌ی دکتروف است. نویسنده‌هایی هستند که اگر نوشته‌هایشانرا بخوانید، می‌توانید بفهمید که نوشته‌ی کیست، مثل هنری جیمز. اما دلم می‌خواهدکه این طوری باشد که هر یک از کتاب‌هایم سبک و لحن خودش را داشته باشد. و خودمنامرئی باشم در کتاب. شاید این‌ها وهم و خیال من باشد و در واقع موفق نشده باشم کهاین کار را بکنم اما خیلی خوب می‌شود که خودتان را نشناسید در کتاب خودتان. اگربشناسید، توی همان چاهی می‌افتید که همینگوی درش افتاد، در جایی که همینگوی انعکاسصداهای پیشینش را می‌شنید. شاید این‌ها توهم من باشد اما به عنوان یک نویسندهتلاشم این است که صادق باشم.

پس با توجه به چیزی که شما فکر می‌کنید،به خاطر سبک نویسندگی‌اش بود که موفق نشد یا سبک زندگی‌؟

همینگوی به انبوهی از آشفتگی تبدیل شده بود.شخصیت جنگجویی داشت. یادم می‌آید که از کالج آمده بودم بیرون و داشتم کنار دکه‌یروزنامه راه می‌رفتم که عناوین خبرها نظرم را جلب کرد: «همینگوی خودکشی کرد.» بهنظرم می‌آید که همینگوی در سال‌های پایانی عمرش داشت تلاش می‌کرد که همینگوینباشد. و کتابی هم منتشر شد بر اساس دستنوشته‌ا‌ی ناتمام و طولانی. همینگوی تویاین کتاب تقلا کرده بود که از غرایز همیشگی‌اش فاصله بگیرد و کمی مازوخیست نباشد.اما وقتی این کتاب را بر اساس دستنوشته‌هایش گردآوری کردند، در نهایت هم معلوم بودکه کار، کار همینگوی است، تنها کمی کمتر. همینگوی در آغازین سال‌های نویسندگی‌اشبرای خودش یک استراتژی معین کرد و طبق آن استراتژی، می‌فهمید که چطور یک داستان راساختاربندی کند و طبق همان استراتژی، محور اصلی داستانش را خیلی واضح و مبرهن بیاننمی کرد. توی داستان‌های همینگوی، طبق همان استراتژی پیش از نوشتن، موضوع اصلیداستان طوری بود که شخصیت‌های داستان می دانستند ماجرا از چه قرار است اما شما بهعنوان خواننده نمی‌دانستید و باید خودتان آن را کشف می‌کردید که به هر حال چیزخیلی هوشمندانه‌ای هم بود. جویس هم یک کم از این کارها کرد، خصوصا توی «دوبلینی‌ها».این طوری است که در یک زمان مشخصی هستید و شخصیت‌ها دارند به طور مشخصی عمل می‌کننداما به شما به عنوان خواننده توضیح داده نمی‌شود که ماجرا از چه قرار است. جویسگفته بود که قصد دارد به داستان‌هایش یک‌کم حالت وحی و تجلی بدهد، طوری که وقتیخواننده داستان را تمام کرد همه چیز برایش واضح هست اما چون موضوع اصلی درباره‌شحرف زده نشده و توضیحی داده نشده، در نهایت آن موضوع به شکل قوی‌تری به خوانندهمنتقل می‌شود. و البته به همراه یک سری صحنه‌های دراماتیزه شده. همینگوی تا جاییپیش رفت که این استراتژی‌ را در کتاب «ناقوس‌ها برای که به صدا در می‌آیند» هم بهکار برد، طوری که ساختار کتاب یک کم ضعیف از کار درآمده. استراتژی همینگویاستراتژی‌ای نبود که شما بتوانید همه‌ی عمرتان بهش تکیه کنید. این را هم بگویم کههمینگوی در اوجش، نویسنده‌ی بزرگی بود.

وقتی با دوبلینی‌ها مقایسه کردید؛همین مقایسه را مثلا با کتاب «نه داستان» سلینجر می‌شود کرد؟ سلینجر هم همین ترفندرا به کار نبرده؟

خب سلینجر دوست همینگوی بود. با همدیگر تماسداشتند. برایم خیلی جالب است که همینگوی هیچ وقت نتوانست برای همیشه با یک نویسندهدوست بماند. مرد حسودی بود. دوس پاسوس دوستش بود اما سلینجر یک نویسنده‌ی جوانیبود که همینگوی را می‌پرستید و همینگوی هم به همین خاطر به او پاسخ می‌داد، امابله، بعضی‌ از داستان‌های سلینجر هم همینگونه هست. به شما به عنوان خواننده زیادتوضیح داده نمی‌شود که ماجرا از چه قرار است. که دارد چه اتفاقی می‌افتد. اما فکرنمی‌کنم که سلینجر در همان سطح و سطوح بوده باشد.

فکر می‌کنید که برای همینگوی ایناستراتژی و سبک تبدیل به یک تله شد؟ به نظر شما همینگوی شیفته‌ی کلمات خودش شد باوجودی که می‌دانیم چقدر به کلمات حساس بود و ساعت‌ها وقت می‌گذاشت برای کلماتمناسب و حتی با وجودی که اعتقاد داشت باید جملاتی که شیفته‌ی آن شده‌اید را دوربیاندازید؟

در زمان خودش همینگوی نویسنده‌‌ای انقلابیبود. اگر با گذشت زمان، ادبیاتش کمرنگ‌تر شود، خودش اما به عنوان یکی از مهم‌ترینچهره‌های تاریخ ادبیات ماندگار خواهد ماند. چون زبان‌بازی‌ها و گزافه‌گویی‌ها راکنار زد و تلاش کرد جملات ساده بنویسد.جملات تمیز. جملات سرراست و تلاش می‌کرد ازصفت‌ها و قیدها دوری کند و جمله‌ را به همان شکل ساده به درجه‌ای از قدرت و گیراییبرساند. البته در آخر برای خودش مشکل ایجاد کرد همین قضیه.

و این قضیه باعث شد خیلی‌ها هم ازهمینگوی الگوبرداری کنند؟

تاثیر زیادی روی خیلی‌ها گذاشت، مثلا روی یکسری نویسنده‌ی داستان‌های اسرارآمیز. داشیل همت و آن کسی که خواب بزرگ را نوشت،اسمش چه بود؟ [ریموند چندلر]. خیلی از نویسنده‌های اسرار آمیز بودند که بدونهمینگوی وجود نداشتند.

از همینگوی فاصله بگیریم. کتاب‌هایشما درباره‌ی وقایع تاریخی هستند، چه شد به جای اینکه بروید سراغ تاریخ، رفتید سراغرمان و به جای آنکه مورخی باشید که درباره‌ی تاریخ بنویسد، ترجیح دادید رمان‌نویسیباشید که درباره‌ی تاریخ می‌نویسد؟

من هیچ وقت متوجه نشده بودم که دارم درباره‌یگذشته می‌نویسم تا اینکه ناشرم بعد از کتاب رگتایم به من گفت که این کتاب درباره‌یگذشته است، درباره‌ی تاریخ است. من فکر نمی‌کنم که رمان‌ تاریخی می‌نویسم. من هیچپیشوند و پسوندی را به کلمه‌ی رمان‌نویس نمی‌پذیرم. من یک رمان‌نویس هستم و نه یکرمان‌نویس نیویورکی و نه یک رمان‌نویس تاریخی یا یک رمان‌نویس پست‌مدرن. چرا منتاریخ‌نویس نشدم؟ چون از بچگی دلم می‌خواست که داستان بنویسم و رمان بخوانم. ازکتاب‌های کمیک گرفته تا سوپرمن و بت‌من و رمان‌های ورزشی و رمان‌های ماجراجویانه وبعدها هر جور رمانی که جالب به نظر می‌رسید. رمان‌هایی از سروانتش و داستایفسکی ودیکنز. کلی کتاب داشتیم توی خانه‌. همه‌ی کتاب‌های مارک تواین را داشتیم و من همهمه‌ی آن‌ها را خواندم. من همیشه به داستان علاقه‌مند بودم و نه به کتاب‌هایتاریخی. موقع خواندن «کونت دو مونت کریستو» یا «جنگ و صلح» به کلی شخصیت‌ تاریخیبر می‌خوردم. آدم‌هایی که می‌شناختم‌اشان. آدم‌های قابل تشخیص تاریخی. مثلناپلئون. وقتی رگتایم را می‌نوشتم تصور نمی‌کردم که من هم دارم همین‌کار را می‌کنم،البته رگتایم کتاب بدیعی بود در نوع خودش، طوری که مردم ممکن بود تصور کنند که چیزجدیدی است که قبلا همچین چیزی منتشر نشده. اما من یک فرضیه دارم و آن این است کههمه‌ی رمان‌ها درباره‌ی گذشته‌اند. همه رمان‌ها. رمان‌هایی درباره‌ی گذشته‌ی نزدیکو رمان‌هایی درباره‌ی گذشته‌ی دور. چطور تشخیص می‌دهیم که یک رمان تاریخی است؟وقتی که آدم‌های معروف و شناخته شده توی آن باشد؟ رئیس‌جمهورها و ژنرال‌ها یا هرکسدیگری. یک کتاب نوشتم به نام «نمایشگاه جهانی». برای شخصیت‌های آن کتاب از خانواده‌یخودم استفاده کردم و حتی از اسم‌هایشان. اما کتابی تاریخی محسوب نمی‌شود. هیچ فرقینمی‌کند چه از آدم‌هایی استفاده کنید که همه می‌شناسند و چه از آدم‌هایی استفادهکنید که تعداد اندکی می‌شناسند. به این نمی‌گویند کتاب تاریخی. مثلا همین دوست شماارنست همینگوی، کتاب «ناقوس‌ها برای که به صدا در می‌آیند» را زمانی نوشت که جنگداخلی اسپانیا هنوز تمام نشده بود. مثل آندره مالرو که کتاب «امید» را وقتی نوشتکه هنوز جنگ تمام نشده بود. بعضی از این کتا‌ب‌ها زمانی نوشته شد که جنگ هنوز تمامنشده بود اما نویسنده‌هایشان این‌ طور وانمود کردند که تمام شده. وقتی به آن کتاب‌هااشاره می‌شود، کتاب تاریخی هستند؟ در آن‌ کتاب‌ها، از آدم‌هایی نام برده شده کههنوز مشغول جنگیدن بودند. وقتی که کتاب می‌نویسید، می‌توانید به هر زمانی سفر کنیدو با هیچ مرزی روبرو نباشید. هیچ مرز جغرافیایی یا روحی یا زمانی نیست که شما رامحدود کند. زمان معنایی ندارد. زمان تنها یک وسیله است برای روایت یک داستان.ویلیام فاکنر یک قلمروی خیالی داشت به نام «یوکناپاتافا» و آن قلمرو به یک چارچوبتبدیل شد برای کارهایش. چیزی که من در «کتاب دانیل» و بعدها در «رگتایم» کشف کردماین بود که می‌شود رمان نوشت و ساختارش را بر زمان بنا کرد و نه بر مکان. ویلیامفاکنر یک قلمرو در می‌سی‌سی‌پی دارد و من اولین دهه‌ی قرن بیست را داشتم و آن دههچهارچوب رمان من شد. دلیل دوم که من مورخ نیستم این است که اصلا اهل تحقیق کردننیستم. من محقق خوبی نیستم. از من می‌پرسند که برای نوشتن کتاب‌هایت چقدر تحقیق می‌کنیو من می‌گویم به قدر کافی. نویسنده‌های زیادی را می‌شناسم که آن‌قدر تحقیق می‌کنندکه نمی‌توانند در نهایت درباره‌اش بنویسند چون زیاده از حد می‌دانند. اگر در حالیکه می‌نویسید بخواهید نگاه هم بکنید که نمی‌شود. اگر دنبال چیزی باشید به نحویپیدایش می‌کنید، به شکل مخصوص خودش. البته در کتاب «رژه» من یک کم بیشتر از کتاب‌هایدیگرم تحقیق کردم. من داشتم تحقیق می‌کردم بدون اینکه خودم بدانم دارم تحقیق می‌کنم.داشتم خاطرات «ژنرال شرمن» و ژنرال‌های دیگری را می‌خواندم و اصلا به فکرم هم نمی‌رسیدکه بعدها بخواهم درباره‌اشان کتابی بنویسم. وقتی شروع به نوشتن کتاب کردم دیدم کهچیزهایی در مغزم هست که آن‌ها را می‌دانم. واقعیت این است که تاریخ‌نگاری اصلا مراخوشنود نمی‌کند.

درباره‌ی نوشتن «رگتایم» یک‌جایی گفته‌ایدکه به عکسی از «جی پی مرگان» نگاه کردید و شروع کردید به نوشتن. اینکه منبع شمادرباره‌ی مرگان همان عکس بوده. نمی‌ترسیدید از اینکه حق مطلب را ادا نکنید؟

وقتی از شخصیتی استفاده می‌کنید که کار مهمیدر زندگی کرده، مثلا یک آدم شناخته شده، دارید همان کاری را می‌کنید که نقاش می‌کنددر کشیدن یک پرتره، وقتی نقاشی پرتره‌ی شما را می‌کشد، آن پرتره با خود شما فرق می‌کند،قضاوت و دید نقاش است از شما که روی بوم آمده. یک طور واکنش به حضور شما در آننقاشی است و آن پرتره، شما نیستید. در واقع دو چیز هست، یکی شما و دیگری آن پرتره.این همان کاری است که نویسنده می‌کند، یک شخصیت تاریخی را تاویل می‌کند و فکر می‌کنمکه کار اشتباهی نباشد. آدم‌های مشهور برای تخیل ما مفید هستند. آدم‌های مشهور اغلبموارد سعی می‌کنند یک داستان خیالی از خودشان به جهان ارائه کنند، یعنی آن چیزی کهخودشان از خودشان ارائه می‌کنند اصولا یک‌کم خیالی است، این‌ها همه پیش از آن استکه یک نویسنده برود سراغ‌شان. بگذارید یک چیز خنده‌دار بگویم، اگر می‌خواهیدبهترین رمان را درباره‌ی «جی پی مرگان» بخوانید، بروید زندگی‌نامه‌ی رسمی مرگان رابخوانید. اینجا رسم است که سیاست‌مداران پس از اتمام خدمت یک کتاب می‌نویسند تابگوید که مثلا فلان‌طور بوده‌اند، از شما می‌خواهند تا پرتره‌ای که خودشان ازخودشان ارائه می‌دهند را بپذیرید، و اصولا آن چیزی که ارائه می‌دهند، خیلی خیالیاست. مثلا «هنری کسینجر» کتاب‌های زیادی نوشته و ادعا می‌کند که جانب بی‌طرفی رارعایت کرده درباره‌ی دست‌آوردهای به ‌اصطلاح مهم‌اش.

کتاب «رژه» در جنگ داخلی آمریکا می‌گذرد،«رگتایم» در دهه‌ی نخست قرن بیستم اتفاق می‌افتد. به‌نطر می‌رسد که از شخصیت‌ها یاهمان‌طور که گفتید از بازه‌های زمانی استفاده می‌کنید برای پوشش دادن بخشی ازتاریخ آمریکا. وقتی کتاب «هومر و لنگلی» را نوشتید، می‌خواستید کتابی بنویسیددرباره‌ی هومر و لنگلی چون شیفته‌ی شخصیت‌شان شده بودید یا تصمیم داشتید از داستانآن دو برادر استفاده کنید برای توصیف نیویورک در دهه‌ی چهل و پنجاه قرن گذشته‌؟کدامیک مقدم بوده، داستان هومر و لنگلی یا آن برهه‌ی تاریخی؟

مقدم‌ترین چیز در کتاب من نخستین جمله‌ی کتاباست. «من هومر هستم، برادر کوره» و وقتی این را می‌نوشتم اصلا تصور نمی‌کردم کهچنین کتابی بشود، یعنی کتابی درباره‌ی هومر و لنگلی. عاشق آن جمله بودم. شروع خوبیبود، آن جمله مرا مجبور می‌کرد که ادامه دهم. درباره‌ی هومر و لنگلی می‌دانستم ازقبل. اسطوره‌های نیویورک بودند برای سالیان سال و روزنامه‌ها نقش داشتند در اسطورهکردن آن‌ها. برادرانی که عاشق جمع کردن آت و آشغال بودند و هیچ کس آن موقع از نظرانسان‌شناسی برای رفتار این دو نامی نداشت. مثل اختلال رفتاری یا نوعی از وسواس.آن‌ها به افسانه‌های نیویورک تبدیل شده بودند. من به گوشه‌گیری آن‌ها علاقه‌مندنبودم و یا به آن جنبه از شخصیت‌اشان که علاقه داشت به گردآوری اشیاء، من به اینعلاقه داشتم که چطور شد که این‌ها این طور شدند؟ هومر و لنگلی از خانواده‌یثروتمندی آمده بودند، پدر پزشکی داشتند و مادر قابل احترامی و خیلی هم با جامعه‌یشهر نیویورک ارتباط داشتند و خانه‌ی خوبی در محله‌ی خوبی داشتند اما وقتی پدر ومادرشان رفتند، این دو برادر درهای خانه را به روی همه بستند و تا جایی که می‌توانستندخودشان را جدا کردند از جامعه‌ی بیرون و من در کتابم آن‌ها را به متصدیان یا موزه‌دارانزمان و ذهن خودشان تبدیل کردم. به آدم‌هایی که مثل موزه‌داران در حال جمع‌آوری تکه‌هایمتفاوت زمان و ذهن زندگی خودند. خانه‌اشان مثل موزه شده بود.

و البته هومر و لنگلی کتاب شما باهومر و لنگلی واقعی فرق‌هایی هم می‌کند، مثلا سن‌هایشان را تغییر دادید. چه شد کهاین کار را کردید. مثلا یک‌دفعه تصمیم گرفتید که خب من سن‌های این دو را تغییربدهم؟

من اصلا قصد نداشتم که زندگی این دو را مستندکنم. یا اینکه بیماری این‌ها را مستند کنم. من به این دو به عنوان افسانه علاقهداشتم. وقتی سراغ اسطوره‌ها می‌روید، زندگی آن‌ها را تفسیر می‌کنید برای خودتان.من هم آن دو را تفسیر کردم به روش خودم. خانه‌ی اصلی آن‌ها مثلا در منطقه‌ی شمالی‌تریدر نیویورک واقع بود و من جایش را تغییر دادم و آوردم کمی پایین‌تر. باید به یادداشته باشید که وقتی دارید درباره‌ی چیزی می‌نویسید که در گذشته اتفاق افتاده، دراصل درباره‌ی گذشته‌ی خودتان هم دارید می‌نویسید. چرا من رفتم و درباره‌ی هومر ولنگلی نوشتم؟ منتقدی می‌گفت که رمان «هومر و لنگلی» درباره‌ی آنتروپی [اصطلاحی درفیزیک به معنای افت و رکود] است. این که انرژی در حال کاهش و کم شدن است. یکی گفتبه شکلی نشان‌دهنده‌ی زندگی امروز آمریکا است. این‌ها تفسیر بقیه‌ی آدم‌هاست. آدم‌هااین‌طوری می‌گویند، یا واکنش نشان می‌دهند، چون طبیعتا هر آدمی در گذشته مشکلاتخودش را داشته به عنوان یک انسان. مثلا مشکلات شخصی. یا مشکلات اقتصادی و رکوداقتصادی. فقط داستان‌نویس‌ها نیستند که درباره‌ی گذشته حرف می‌زنند، سیاست‌مدارنهم سراغ گذشته می‌روند.

«هومر و لنگلی» یک طور واکنش به سیاست‌های«جورج بوش» هم بود؟ یک جور به سخره گرفتن همه‌ی چیزهایی نبود که توی این سال‌هابرای آدم‌ها ارزشمند شده؟

شما همیشه در حال واکنش به زمان خودتان هستیدو این واقعیت دارد. مردم تاریخ را می‌نویسند تا نیازهای امروز جامعه برطرف شود یامشخص و معین شود. «رژه» را بعد از آن نوشتم که «جورج بوش» ما را برد به جنگ. تنهاکتابی بود که آن موقع می‌توانستم بنویسم.

تاریخ همیشه درباره‌ی حقیقت است ورمان‌ها درباره‌ی ماجراهای خیالی یا دروغین. بعضی‌ها می‌گویند رمان‌نویس‌ها دروغ‌گوهایخوبی هستند.

وقتی رمانی را بر می‌دارید بخوانید، مطمئنیدکه خیالی است اما وقتی یک سیاست‌مدار حرف می‌زند، ادعا می‌کند که خیالی حرف نمی‌زند.سیاست‌مداران هم مثل نویسنده‌ها به خوبی می‌دانند که به راحتی می‌شود واقعیت‌ها راتغییر داد. می‌شود آن‌ها را تغییر دارد یا شکل‌شان را عوض کرد، به هر شکل ممکنی.هر دو این قضیه را به خوبی می‌دانند و به همین خاطر است که سیاست‌مدارها همیشه باداستان‌نویس‌ها مشکل دارند. هنری جیمز می‌گوید رمان‌نویس خودش را با نوشتن داستانسرگرم می‌کند، تا حقیقت نادیده را ببیند. برای دیدن حقیقت نادیده شاید مجبور شویدکه بعضی چیزهای را عوض کنید یا تغییر دهید اما حقیقت خودش آنجاست و تغییر نمی‌کند.حقیقت را نمی‌شود تنها بواسطه مجموعه‌ای از واقعیت‌ها دید، این نظر رمان‌نویس است.اینکه حقیقت‌های بزرگتری وجود دارد. با نوشتن جملاتی که واقعیت ندارد، از حقیقتمحروم نمی‌شوید. هنری جیمز در هنر رمان‌نویسی به همین قضیه اشاره می‌کند که رمان‌نویسدرک و هوشی دارد که می‌تواند از ناکجاآباد مطلب بگیرد و آن را روی کاغذ بیاورد.موهبت جمله‌ای که بر اساس واقعیت‌ها نباشد، این است که می‌تواند در دامنه‌ی تخیلاتسیر کند تا حقیقت بزرگتری را بیابد. مثلا تولستوی در ناپلئون چیزهایی می‌دید کهمورخان آن‌ها را ندیدند. مثلا ناپلئون را در حالتی توصیف کرد که با ژنرالی حرف می‌زدو شانه‌هایش از خشم می‌لرزید، کدام مورخ حاضر است همچین چیزی بنویسد؟ و اینکه نمی‌توانستبه خوبی اسب دوانی کند و اینکه شخصیت خودپسندی داشت. نویسنده چیزهایی را در داستان‌اشاضافه می‌کند و از چیزهایی چشم پوشی می‌کند و این طور است که در نهایت حقیقتنمایان می‌شود.

جان آپدایک جایی گفته بود که شما بااین سبک نوشتن وقایع تاریخی را به یک جور بازی تبدیل کردید در نوشتن کتاب‌هایتان.این طور نوشتن و این‌طور رفتار کردن با شخصیت‌ها و وقایع تاریخی، بازی است برایشما؟

نه بازی نیست. من آپدایک را دوست داشتم، امامن و آپدایک خیلی باهم تفاوت داشتیم. آپدایک خیلی فلسفی می‌نوشت و خیلی محافظه‌کاربود به عنوان یک نویسنده. اما قبول ندارم که این‌ها برای من بازی است. آپدایکمنظورش احتمالا این بوده که من با شخصیت‌های کتابم خیلی حال می‌کردم. برای آپدایککتاب من یک‌کم دست چپی بود، آپدایک یک‌کم دست راستی بود نسبت به من. در آمریکاوقتی درباره‌ی طبقه‌ی کارگر حرف می‌زنید شما را دست چپی حساب می‌کنند، در تاریخاین کشور کتاب‌های خیلی کمی هست که درباره‌ی طبقه‌ی کارگر نوشته شده باشد. کتاب‌هایخوب کمی داریم درباره‌ی موضوع کسب و کار. در آمریکا، بیشتر رمان‌های خوب درباره‌یطبقه‌ی متوسط جامعه است. در این کشور رمان سیاسی زیاد محبوب نبوده. منتقدهایمان همزیاد اهل رمان سیاسی نیستند. وقتی یک رمان سیاسی در کشور دیگری نوشته می‌شود،منتقدهای ما به انتشار آن واکنش نشان می‌دهند و نقدش می‌کنند. مثلا استقبال می‌کننداز کتاب‌هایی که نویسندگان سفیدپوست آفریقای جنوبی نوشته‌اند درباره‌ی آپارتاید.اما همین آدم‌هایی که رمان‌ سیاسی کشورهای دیگر را دوست دارند، رمان‌ سیاسیآمریکایی را نمی‌پسندند یا دوست ندارند اینجا رمان سیاسی نوشته شود.

درباره‌ی آن تصویری حرف زدیم که بادیدنش شروع کردید به نوشتن درباره‌ی شخصیت «جی پی مرگان» در کتاب رگتایم. فکر نمی‌کنیدرگتایم آلبوم عکسی باشد از شخصیت‌های تاریخی آن دوره‌ی آمریکا؟

همچین توصیفی درباره‌ی کتابم نشنیده بودم تابه حال. اما توصیف جالبی است. آن طوری که من آن کتاب را نوشتم خیلی خود به خودبود. یعنی خودش خودش را به وجود آورد. مثلا شخصیت سیاهپوست کتاب یا همان «کلهاسواکر»، من در خلق کردن آن از یک نویسنده‌ی آلمانی الهام گرفتم، نویسنده‌ای به نام«هاینریش فون کلایست»، که اوایل قرن نوزده میلادی می‌نوشت،‌ و رمان کوتاه زیبایینوشت به نام «میشائیل کلهاس» [نشر ماهی؛ ترجمه: محمود حدادی]، کلهاست یک دلال اسباست و اسب‌ها را می‌برد برای فروش اما به او می‌گویند که باید عوارض بدهد و او همکه زیر بار عوارض نمی‌رفته، می‌رود برای پرس و جو و در این بین اسب‌هایش مورد آزارو اذیت قرار می‌گیرند و بعد به دنبال حق‌طلبی می‌رود و در نهایت به شخصیتی انقلابی‌تبدیل پیدا می‌کند. این آدم الهامی شد برای شخصیت «کلهاس واکر» رمان رگتایم. از منمی‌پرسند که فلان و بهمان چیز واقعا برای کلهاس، موسیقیدان سیاه‌پوست، اتفاقافتاده و من می‌گویم که یادم نمی‌آید که اتفاق افتاده باشد اما سال‌ها بعد ازنوشتن رگتایم یک عکسی را دیدم از یک آدم سیاه‌پوستی در کنار ماشینش که غارت شدهبود [همان تصویری که دکتروف در رگتایم آورده]. منظورم همچنین چیزی است وقتی می‌گویمنویسنده در داستان خیالی به نحوی حقیقت را در می‌یابد. آلبوم عکس؟ نمی‌دانم، آدم‌هامی‌گویند که کتاب‌های من خیلی تصویری و سینمایی هستند و تا به حال هم چندین فیلمبر اساس کتاب‌هایم ساخته شده و کارگردان‌ها به من گفته‌اند که چقدر سخت‌ا‌شان بودهکه رمانم را فیلم کنند. تا به حال نشینده بودم که یکی بگوید آلبوم عکس. توصیف خوبیاست.

چقدر بیلی کتاب «بیلی باتگیت» به خودشما و خصوصا آرمان‌ها و آرزوهایتان در جوانی شباهت دارد؟

وقتی جوان بودم خیابان‌های زیادی را پشت سرمی‌گذاشتم تا به یک کتاب‌خانه‌ی عمومی برسم و در این مسیر از منطقه‌ی «برانکسشرقی» رد می‌شدم، که محله‌ی خشنی بود و زیاد هم برای جوانی به سن و سال من مناسبنبود که آنجا تنهایی بپلکد. ممکن بود چاقو بگذارند بیخ گلویم و پول‌هایم را بقاپنداما در گوشه و کنارهای آن محله گنگستر معروفی به نام «داچ شولتز» سال‌ها قبل زندگیمی‌کرده ،که قبل از به دنیا آمدن من مرده بود اما هنوز طرفداران خودش را داشت.وقتی این کشور قوانین ضد الکل داشت، این آدم نوشیدنی الکلی قاچاق می‌کرد و همچینچیزهایی. وقتی از آن محله رد می‌شدم با خودم می‌گفتم: «پسر! یک روزی داچ شولتز«اینجا زندگی می‌کرده»، اما اینکه آیا مثل بیلی جاه‌طلب بودم؟ باید بگویم که نه.

واقعا مشکل است که آدم بگوید که «بیلیباتگیت» در چه ژانری است، نه گانگستری است به آن معنا و نه شاید مدرن، اما آدم رایاد «هاکلبری فین» می‌اندازد هر چند که ژانر «هاکلبری فین» را ندارد.

حق با شماست. ماجرای هاکلبری فین در سال‌های۱۸۳۰ می‌گذرد در حالی که در حدودهای ۱۸۷۰ نوشته شده، و آن را رمان تاریخی نمی‌نامید.هاکلبری فین هم برای خودش و نسبت به زمان خودش رمان مدرنی است. اما اگر بیلیباتگیت را هاکلبری فینی مدرن می‌نامید، این لطف شماست. با این وجود باید بگویم کهبه نظرم پایان هاکلبری فین یک شکست است. یعنی نویسنده کتاب را خوب تمام نکرده.

چرا؟

فکر می‌کنم که «تواین» آخرهای رمان مسیر خودشرا گم کرد. این که تام سایر می‌آید و هاکلبری فین به پس زمینه می‌رود یا اینکه تامشوخی‌های بی‌مزه‌ای می‌کند. در واقع تواین یک مدت طولانی‌ای کتاب را گذاشت کنار ونیمه رها کرد و بعد هفت سال بار دیگر رفت سراغش و داستان را آن طوری تمام کرد کهمی‌دانیم. فکر می‌کنم کل داستان را خراب کرد با این کار. اینکه شخصیت هاکلبری فینرا کم کم ناپدید کرد. اما بعضی‌ها این پایان را دوست دارند و تواین را نویسنده‌یپست‌مدرنی می‌نامند به خاطر همین کارش اما من چنین اعتقادی ندارم.

برادران کوئن هم انگار همین کاری رامی‌کنند توی سینما که شما در ادبیات می‌کنید. آن‌ها مثلا فیلم‌های متفاوتی ساخته‌انداز برهه‌های متفاوت تاریخ آمریکا. شما هم همین کار را کردید در ادبیات. نمی‌دانمآن‌ها را می‌شناسید؟ برادران کوئن، دکتروف در عالم سینما هستند؟

تا به حال نشنیده بودم یک نفر همچنین چیزیبگوید. جالب است. یعنی بروم و از آن‌ها شکایت کنم؟ [می‌خندد] برادران کوئن آدم‌هایعجبیی هستند، از فیلم «ای برادر، کجایی؟» خوشم آمد. به نظرم فیلم اخیرشان «بی‌باک»،خیلی ساده‌انگارانه بود. اما هیچ وقت ارتباطی بین فیلم‌های آن‌ها و کارهای خودمندیده‌ام.

از فیلم‌هایی که با اقتباس از کتاب‌هایتانساخته‌ شده، راضی هستید؟

از همه‌شان بدم می‌آید. همه‌اشان شکستخوردند. در بین آن‌ها، قسمت‌هایی از فیلم «کتاب دانیل» خوب بود. «کتاب دانیل» بهنظرم بهترین راهی بود که می‌توانستم داستان رشد رادیکالیسم را در آمریکا توضیحبدهم، همچنین فرق بین راست و چپ. و همچنین چپ قدیم و چپ جدید. فیلمی درباره‌ی اینکتابم ساخته شد توسط «سیدنی لومت» که من فیلم‌نامه‌اش را نوشتم. فیلم موفقی نبوداما صحنه‌های قشنگی داشت،‌ می‌شود بهش گفت یک شکست با افتخار. مطمئن نیستم کهتقصیر کارگردان بوده یا تقصیر من. شاید تقصیر هر دوی ما. اما آن فیلم تنها فیلمیاست که برایش احترام قائلم. سینما دنیای دیگری است. وقتی کتاب می‌خوانم،‌ می‌توانمدنیا را با ذهن آدم دیگری ببینم. از ذهن بیلی یا کس دیگری. اما این کار را نمی‌شودتوی سینما کرد چون شما همیشه دارید از بیرون به آدم‌ها نگاه می‌کنید، در حالی کهدر کتاب دارید دنیا را از دورن می‌بینید. به همین خاطر است که وقتی از دنیای کتاببه دنیای سینما می‌روید، فیلم‌های خوب بر اساس کتاب‌های خوب ساخته نشده، استثنا همهست، مثلا «دکتر ژیواگو» به نظرم فیلم موفقی است یا فیلم‌هایی که بر اساس «آناکارنینا» ساخته شده یا فیلم‌های انگلیسی‌ای که بر اساس کتاب‌های «جین آستین» درستشد، خوب هستند، عمدتا کتاب‌های قرن نوزدهم. اما در کل، فیلم‌های خوب فیلم‌هاییهستند که به مدیوم دیگری وابسته نباشند. من یک دفعه با یک کارگردان هم کلام شدم کهبه من گفت وقتی که صحنه را آماده می‌کند و بر بازیگران لباس می‌پوشاند و موهایشانرا درست می‌کند و موسیقی اضافه می‌کند، نود و پنج درصد آن صحنه قبل از آنکه کلمه‌ایاز زبانشان بیرون بیاید، به تماشاچی ارائه شده، فیلم‌ها درباره‌ی کلمات نیستند، وفیلم‌هایی که بر اساس رمانی ساخته شده باشند، خیلی پرحرفند. فیلم‌های امروزیمعمولا کم‌حرفند.

آخرین سئوال، توی رویاهایتان چه می‌بینید؟کابوس‌هایتان چیست؟

طبیعیت خواب‌ها و کابوس‌ها این‌ است که درروز روشن دیگر به‌یادشان نمی‌آورید اما اگر منظور این است که چه چیزی مرا نگران می‌کند،نسل بعدی مرا نگران می‌کند. منظورم از نسل بعد فرزندان من و نوه‌های من است. چهدنیایی به آن‌ها به ارث می‌رسد؟ به چه دنیایی پا می‌گذارند؟ انگار داریم به عقب می‌رویم.مثل اینکه زمان مثل حلقه‌ای است که به دورش می‌چرخیم. یک دور زده‌ایم و حالا داریمبر می‌گردیم به آن زمانی که قرن نوزدهم آن طور بود در این کشور. خشونت به کار رفتهو جنون در بعضی جوامع امروزی مثل این است که انگار در قرن سیزدهم زندگی می‌کنیم.انگار که بشر هیچ چیزی بستش نیست. دولت‌هایی داریم که روی مردم خودشان آتش می‌گشایند،در لیبی مثلا. یا در چین. همه جا هست. مگر فقط قرار بود که آدمی را علم کنیم و بهاو پول و قدرت بدهیم؟ این بود نظریه پشت دولت‌ها؟ بعضی از اتفاقاتی که در جهانامروز رخ می‌دهد، متعلق است به قرن هشتم و سیزدهم اما هنوز این چیزها در حالاجراست. مثلا مسائلی مثل سلاح‌های هسته‌ای یا انکار گرم‌شدن جهان. آدم‌هایی هستندکه خودخواهانه گرم شدن زمین را نادیده می‌گیرند و حتی انکارش می‌کنند، به خصوص آدم‌هاییکه در صنعت نفت کار می‌کنند. مثلا بعضی کشورها که می‌خواهند بمب اتمی بیشتری بدستبیاورند. ایده‌ی تخریب جهانی، این است که مرا نگران می‌کند. فکر می‌کنم این روزهاتخریب جهانی بیشتر رونق داشته باشد چون وحشیگیری بیشتری هست و سلاح‌های پیشرفته‌تریهم به‌کار می‌رود.

ممنون.

می‌شود یک چیزی اضافه کنم درباره‌ی کپی‌رایت.

حتما. بفرمایید.

می‌خواهم انتقادی کنم از دولت ایران به خاطرنپیوستن به «کنوانسیون بین‌المللی حق‌مولف». می‌خواهم این سئوال را بپرسم از دولتایران که می‌دانم دولتی مذهبی است، که قرآن درباره‌ی دزدی چی می‌گوید؟ این سئوالرا از وزارت فرهنگی می‌پرسم که اجازه‌ی نشر می‌دهد به کتاب‌هایی که بدون اجازه حقمولف منتشر می‌شوند. می‌شود یک نسخه از ترجمه‌ی کتاب‌هایم به فارسی برایم بفرستید؟حاضرم پولش را هم بدهم.

2012-01-27T09:28:00.000-08:00

و خدا خنده را آفرید!

http://www.parsvi.com/video/7594/

ه . لیله کوهی

می دانم، می دانم آنقدر دیگران نوشتند که دیگر گلشیفته دارد حالش بهم می خورد.

امامن نمی خواهم چیزی بنویسم آنچه نوشتنی بود. دیگران نوشتند و خوب هم نوشتند.

میخواهم شمارا با دیوانه ی معلوم الحال ِ زنجیری که صاف صاف راه می رود و از هوایوطن استشمام می کند و چرند می گوید و سینما، سینما می کند، آشنا کنم.

قبلاً سر قضیه ی پنج سینماگر زن نوشته بودمسلحشور بیمار جنسی.

اینبار این هم سینمایِ گل ِ شیفته و سینمایِ فرج الله ودلقک بازی ِ جوانکی در مقام به اصطلاح خبر نگار از رجانیوز-
فیلم ویدئویی اش را درانتهای این مطلب می گذارم تا خودتان شاهدش باشید.

جوانکدلقک که نقش بازجو های اوین راهم بازی می کند با تلفن در بدر به دنبال زنان سینماگر می افتد تا مجبورشان کند به او پاسخ بدهند.

سپسدستمال یزدی را تاب می دهد و می دهد و می برددر ِ خانه ی سلحشور پهنش می کند.

وفرج را بر روی آن می نشاند و می پرسد آقا الله فرج خان قضیه ی عریان شدن ... راشنیدید؟ گفت: شنیدم اما من خیلی تعجبنکردم.

سینماتعریفش همین است. سینما ساخته شده برای عیاشی. سینما نقشش اینه. حجاب وُ حیا وُپوشش و ایمان در سینما نیست.

خبحالا من می پرسم پس تو در سینما چه می کنی؟!

بهترنیست عمامه سرت بگذاری بروی لای دست حسن نصرالله در لبنان بشوید دو الله دریک عبا برای حزب الله لبنان روضهبخوانید و سینما را به حال خودش رها کنید!

چیزی که تو می خواهی اسمش سینما نیست، مسجداست.

درسینمایِ تو، مرد و زن باهم دست نمی دهند.

درسینمایِ تو، مردان بوسیله ی چوب و عصا و طناب با زنان ارتباط برقرار می کنند.

درسینمایِ تو، اتاق خواب بی معنی ست.

در سینمایِ تو، جای بوسه بهم تف می اندازند.

درسینمایِ تو، مردان توی اتاق پذیرایی می خوابند و زنان در آشپزخانه.

در سینمایِ تو، بچه متولد نمی شود! مگر از زیربوته.

درسینمایِ تو، بجای دوستت دارم .

اللهمانی اسئلک ایماناً تباشر به قلبی بهم می گویند.

درسینمایِ تو، خواهر و برادر همدیگر را بغل نمی کنند و با دومتر فاصله خواهری وبرادری را بهم نشان می دهند.

درسینمایِ تو، هیچ زنی حمام نمی رود.

اماسینمایِ گلشیفته بیضایی، فرمان آرا، بنیاعتماد را دارد.

سینمایِگلشیفته مهرجویی، قبادی، فرهادی، وهزاران... را دارد.

سینمایِگلشیفته خرس طلایی، گلدن گلوب، اسکار، کان،ونیز، ... را دارد.

سینماییسرشار از مفاهیم نو و بکر که جایی برای تو که حتی همان سناریوی تکراری و همیشگیحضرت یوسف را هم خودت نمی توانی بنویسی و ناچار به دزدی می شوی باقی نخواهد گذاشت.

اینجاستکه می گویم و خدا خنده را آفرید!

هشدرخانآلمان دوشنبه 23 ژانویه 2012

یکساعت قبل دوستی به آدرسم پیغامی فرستاد تحت عنوان پاسخ کوتاه گلشیفته فرهانی به سلحشور

سلام آقای فرج الله سلحشور
من گناه کردم، مردم بدن برهنه من را دیدند ولی هنوز دوستم دارند، تو که حضرت ایوب هم شدی ولی همه ازت متنفرند.
میدانی چرا؟
چون من چیزی برای پنهان کردن ندارم اما تو زیر پوستت یک شهر ریا پنهان کردی.
گلشیفته فرهانی

http://www.aoja.blogspot.com/

2012-01-22T14:56:00.000-08:00

ناهيد*، رضا مقصدی

» نسخه قابل چاپ
» ارسال به بالاترین
» ارسالبه فیس بوک»ارسال بهتويتر

ه . لیله کوهی

باز یاد با باد ازسرزمین سبزم با زبان «رضا مقصدی» می پیچد به کوچه های غم گرفته ی غربت و «باشو غریبهای کوچک» ی که با شلیک خمپاره ی جنگ به ولایت ضد جنگ «گیلان» سبزم پرتاب می شود وآغوش گشاده ی ناهید جان پذیرای این مهمان کوچک جنوبی می شود و با صابون زیتونرودبار در جوی روانی شسته می شود تا شایدغبار سیاه جنگ را از رُخش بردارد. تعبیر ِ شاعرانه ی رضا مقصدی را باید خواند.

... رفتار ِآبی‌ات / ـ بالهجه‌ی سپيد ِ نياکانم ـ / اندوه ِ زنگ خورده‌ی ظلمت را / از سينه‌ی پرنده‌ی آتش /می‌شويد. // در لابلای لحظه‌ی تاريکت / باغی / با شاخ و برگ‌های هراسانش / می‌ميرد

ويژه خبرنامه گويا

به سوسن تسليمی در فيلم «باشو
غريبه ی کوچک» و از او به
بهرام بيضايی

رؤيای باستانی ِ سبزينه
تعبير ِ نام ِ توست.

اينجا
آب وُ عاطفه
همدست ِ مهربان ِ زمينند.

رُستن
گلی به سينه‌ی نمناکت.

با زورق ِ شکسته‌ی اعصار
همپای رنجِ ِ غربت ِ «باشو»

همدوش ِ حس ِ برکت ِ شالی
زی، ساحل ِ نگاه ِ تو می‌روُيم.

آنجا که مادرانگيت ابری‌ست
بر يک کوير ِ تشنه ی دلخسته
آغوش ِ حسرتم.

رفتار ِآبی‌ات
ـ با لهجه‌ی سپيد ِ نياکانم ـ
اندوه ِ زنگ خورده‌ی ظلمت را
از سينه‌ی پرنده‌ی آتش
می‌شويد.

در لابلای لحظه‌ی تاريکت
باغی
با شاخ و برگ‌های هراسانش
می‌ميرد.

بانوی آب !
موسيقی ِ ملايم ِ چشمانت
ـ بعد از هزاره‌ها ـ
رنگ ِ سياه ِ آه ِ مرا دارد.

کلن سال ۱۳۷۳
Reza.maghsadi@gmx.de

*ناهيد در پارسی ِ ميانه و امروزی شکل دگرگون شده‌ی « آناهيتا»ست که به معنایايزدبانوی آب وُ باران وُ باروری ست. در فيلم «باشو» باتوجه به ذهن ِ اسطوره‌گرایبيضايی و مضمون ِ زنانه و مادرانه‌ی آن، نام ِ سوسن تسليمی «نايی»ست که به گويشگيلکی همان ناهيد است.

2012-01-11T13:22:00.000-08:00

درغم از دست دادن استادعاشور پور

ه. لیله کوهی

فردا پنجشنبه برابر 22دی ماه چهارمین سالگرد درگذشت زنده یاد احمد عاشورپور مرد آواز گیلان است من مطلب کوتاه زیر را بیاد او همان سال نوشتم و در سامانه های اینترنتی انتشار دادم. یادش سبز باد

مردم گيلان زمين به سوگ آوازه خوان خود نشستهاند. او ديگر با صدای مخملينش برايمان نمی خواند. قامت بلند ترانه و آواز گيلان ازجمع ما رفت. نام مهندس عاشور پور و ترانه هايش را برادر بزرگم پس از سالهای سی بهخانۀ ما آورد.برادرم ميرعلی وقتی وارد حياط ِ خانه می شد بشکن زنان و ترانه خوانان برای افرادخانۀ شلوغ و پُر جمعيت ما می خواند: وقتی که هنه شونه به سری ليله کوهسا مُون/ سبزا بونه کوه تُوکالی عينه تی دامُون (وقتی که شانهبه سر به بلندی ها ی ليلا کوه می آيد/ بالای قله کوه مثل دامن تو سبز می شود). بچهکه بودم هاج و واج به دهان ِ برادرم نگاه می کردم، کلمات به گوشم ناآشنا اما بادلم آشنا بودند، به دل نشستن ِ ترانه ها را احساس می کردم. بعد ها، کمی که بزرگترشدم، وقتی خودم زمزمه گر آن ترانه ها گشتم، با آن نغمه های شاد ِ گوشه های ولايتسبزم من هم قد کشيدم و سبز شدم. آن سال ها گوشم پُر بود ازِريتم و کلام ترانه هایعاشورپور. پژواک ِ پُر احساس ترانه و صدا هنوز ازپس آن سالها در من موج می زند:راز جهانت گويم با ترانه های شيرين، صحبت ديرين نوکن، نوکن همان صفای ديرين، چونبرگ خزان شده ام، تو بيا همچون بهار زيبا . اگر از سهم ويژه جهانگير سرتيپ پوردر ترانه های عاشورپور بگذريم ، دو ترانه سرای خوش قريحه و پُر کار ديگر هم باکارنامۀ درخشان ترانه وشعر خود به آلبوم های استاد غنا بخشيدند. محمود پايندهلنگرودی محقق، شاعر و ترانه سرای گيلک زبان و شهدی لنگرودی غزل سرای شهر ما. يادهردوی آنها گرامی باد. بهار گيلان ياد آور اين ترانه شهدی لنگرودی است: بيجارتُومون سبز و نيلابُون/ ويجين کارون خوش گيلا بُون (نشا های برنجزاران سبزشدند / زنان برنج کار خوشگل شدند) با اين ترانه، بهار گيلان را پشت سر می گذاشتيمو به تابستان خوش رنگ و بوی ولايت سر سبز می رسيديم. جا دارد از يک شاعر و ترانهسرای ديگر شهرمان هم يادی بشود. از ناصر فرهاديان، سراينده اين ترانه که می گويد: بلوشدارون بلوش باردن دوباره/ امه کوچه فروش باردن دوباره (بوته های تمشک باز تمشکآورده اند / در کوچه ما باز برای فروش آورده اند). صدای عاشور پور همراه و همدمبسياری از جوانان گيلانی در بيرون از مرزهای گيلان زمين بود. درفعاليتهای فوقبرنامه دانشگاهها آوازه خوان نغمه های صدای عاشورپور در کوه و دمن بوديم. ماگيلانی ها در برابر ترک زبان ها، کرد ها و لرها به هنگام سرود و ترانه خوانی کمنمی آورديم و با نغمه های او قله ها را فتح می کرديم. سر کوه های بلندمُو نی زنم نی/ می چُومان به راهه تا بايِ ِ کوری (بر روی بلندی های کوه نی میزنم نی/ چشمهايم براه است تا دخترک بيايد). برگ ريزان پائيز گيلان را با اين نغمۀعاشور پور به جنگل و کوه می زديم: خروس خوان او بوُ و من، مست و مستانه/ تا کوه دامن بشوييم شانه به شانه (سحر گاه او بود و من مست و خرامان / تادامن کوه شانه به شانه رفتيم) و قله ها و يال های برفی زمستان را هم با اين ترانهاش سعود می کرديم : دريا طوفان داره باز / باد و باران داره باز.

دوستم بهرام که از کلن زنگ زده بود به من تسليتبگويد می گفت: من تا سال دوم دانشگاه به گيلان نرفته بودم اما با ترانه های استادفضايی ِخيالی از گيلان برای خود ساخته بودم که بعدها که به گيلان سفر کردم يا بهبرنامه زنجان ـ ماسوله رفتم، ديدم تمام تصوير هايم درست است. همان طراوت و شادابی.همان رنگ و بو. حتی عطر چای و برنج و نارنج. اگر عاشور پور توانسته باشد بر برخیاز غير گيلک ها، اين چنين تاثير بگذارد، ديگر حساب همزبانان او روشن است.

هشدرخان آلمان www.aoja.blogspot.com

2012-01-08T17:12:00.000-08:00

مژده مژده

لو گوه ی "ملی" به بازار آمد

ه . لیله کوهی

برای انتخاب لوگوی ملی در گوگل

سلام.من سر ملی و ملت و داخلی و خود کفایی و مبارزه با اجنبی و نه غربی و نه شرقی. فقطملی، همیشه تعصب داشتم و دارم.

اینجوروقت ها سرم بره غیرت ملی اسلامیم، نمیره.

خودتوننگاه کنین و انتخاب با شماست. برای شما چند نمونه لو گوه ی ملی و ضد ملی و اجنبی رو گذاشتم خودتان لو گوه ی مورد نظر رو انتخاب کنید.

انتخاب اول ملی، انتخاب دوم جنگ لوگو ها، انتخاب سوم لوگوی اجنبی. این شما و این انتخاب شما. دموکراسی ناب اسلامی هم برقرار است.
هشدرخان آلمان www.aoja.blogspot.com

2011-12-31T08:40:00.000-08:00

عید ارمنی شما خجسته باد

ه . لیله کوهی

چند ساعتی به آغاز سال 2012 میلادی باقی نمانده.

سر ِ مهمانان ِ فرانسوی شیره مالیدم و به بهانه ی چرت بعد از غذا به اتاق کارم یا بهتر بگویم به خلوتکده ام آمدم تا با شما به گپ و گفتگو بنشینم و برایتان آرزو های خوب خوب بکنم.

امسال هم نازنین خانم واقعاً نازنین برای تعطیلات کریسمس نزد ما آمد آقای جواد و همسر گرامی و دختر ِ چشم سیاهشان به همراه مهمان عزیز از ایران رسیده از پاریس به اینجا آمدند. با وجودیکه مهمانان پاریسی ما دست به سفرشان خوب است و مدام در گشت و گذارند از جابلقا تا جابلسا با موتوسیکلت ِ غول پیکر و ماشینِ ِ غول تر از موتور ِ بیابان رو و طیاره ی شخصی همه جا در سفرند اما اینجا خانه ی ما هر چند سال یکبار به هزار خواهش و تمنی سر می زنند.

بگذریم. آلمانی ها برای آرزوی سال نو، بهم می گویند خوب به سال نو سُر بخورید. من هم به شما عزیزان بهتر از جانم می گویم به سال دوهزارو دوازده میلادی خوب سُر بخورید نه آنجوری که دست و پایتان بشکند یا خدای نکرده کار به بیمارستان و اینجور جاه ها بکشد.

از آرزو که مالیات نمی گیرند! بگذارید مثل هر سال آرزو کنم، سال جدید میلادی سال بی ولایت فقیه سال بی سپاه قدس و سال بی جمهوری گوریده و پوسیده ی اسلامی باشد. آمین یا رب العالمین.

کم کمک باید بروم و آماده شوم برای خوردن و نوشیدن و آتیش بازی.

نازنین و آن دخترک چشم سیاه ما تا بخواهید ترقه برای ترکاندن و هوا دادن خریده اند.

می روم تا بیاد شما اولین نوشیدنی ِ آب معدنی را بالا بیندازم و اولین فشفشه

برای رنگین کردن آسمان تیره و تار شما به هوا پرت کنم. فدای همه ی شما.

هشدر خان آلمان www.aoja.blogspot.com

2011-12-22T12:58:00.000-08:00

شب یلدا

ه . لیله کوهی

دیشب، شب یلدا در گیر کار لعنتی بودم تا دیروقت کار می کردم.

اما این شعر ناب ِرضا مقصدی مرا برآن داشت تا دقایق آخر، برایتان روزگاری بلند و آرزوی های ناب همچون شعر رضا مقصدی داشته باشم. باشد همیشه سرخوش وُ شاداب و مثل انار تازه بمانید. روی این کلیپ نگاه کنید.

رضا مقصدی

ای که کُهن سروده ی ِ

امشب وُ شب های منی!

ناب ترین سپیده ی ِ

سر خوش ِ یلدای منی!

شعر ِ انار ِ تازه را

واژه به واژه، دانه کن!

خاطره ی سپیده را

عاطفه ی زمانه کن!

شعر حافظ به کجای نفست می‌ريزد؟

ای که در عاطفه‌ها باز، شناور شده‌ای!

شب يلدا زپیِ خاطره‌ها می‌آيد

تا به هر واژه‌ی حافظ، نفسی تازه کنی.

تپشت با تپشِ شاخه نباتت زيباست.

با تو هستم ای....آی........

اين چنين‌ست حياتت زيباست

2011-12-06T11:44:00.000-08:00

آی واجبی، واجبی! تو چقدر با ارزش بودی وُ مانمی دانستیم!

http://www.youtube.com/watch?v=v2ilWxYUZYE

ه . لیله کوهی

آقا امام رضا امام هشتم شیعیان اولین کاشف خواص علمی واجبی (نوره) بودند.

هزار وسیصد سال قبل حضرت امام رضا علیه السلام به خواص این داروی دوست داشتنی پی برده و به پیروان خود کراراً توصیه می فرمودند که، هرروز نشد یک روز درمیان،نشد سه روز یکبار،نشد هفته ای یکبار،نشد دوهفته یکبار ،باز هم نشد ماهی یکبار را حتماً به حمام بروند و از این داروی خوش عطر وُ بو استفاده کنند.

آقای دکتر روا(نی)زاده از اطبای حاذق و مجرب ایران اسلامی، اخیراً در کنفرانسی از کشف مجدد خود و رمزگشایی از درون کلمات و پیچیدگی زبانی از عربی به فارسی به خاصیت این پدیده ی با ارزش و کم نظیر پی برده، چندین کنفرانس پیرامون این مهم برگزار کردند.

به شما توصیه می کنم حتماً پس از خواندن این مطلب به نوار ویدئویی آقای دکتر روا(نی)زاده توجه کنید و روی یوتوب به فرمایشات ایشان گوش فرا دهید.

میرزاآقا شم شم خان ما که معرٌف حضورتان هست، این عادت از قدیم برایش مانده که همه جا سرک بکشد و کله اش را توی هر کاری بکند.

پایان جلسه کنفرانس در دیدارخصوصی از آقای دکتر رو(نی)زاده پرسید واقعاً چیزی که گفتید به آن باور دارید. آقای دکتر گفتند: اختیار دارید، این چه پرسشی است؟ باور داری کدام است! معلوم است که اطمینان دارم.

بنده و بنده زاده ها و بنده منزل، هر روز ازآن، مقدار قابل توجه ای مصرف می کنیم و هرشب همگی بخُور ِ واجبی(نوره) استشمام می کنیم. وهر کدام ازما چندین بار آزمایش سرطان دادیم. همگی در کمال سلامت و صحتِ جسمی هستیم.

بنده بعلت تجربه ی شخصی، استفاده از این داروی با ارزش و دوست داشتنی را به همه ی اُمت مسلمان توصیه می کنم،مخصوصاً بخور یا نفس عمیق کشیدن واجبی را ونیز حتی استفاده از آنرا واجب شرعی می دانم.(بگمانم این مقوله ی واجب شرعی باید از کلمه ی "واجبی" برآمده باشد و یا برعکس)

میرزاآقا شم شم خان ما برای اینکه خوب توجیه شود، دوباره می پرسد جناب دکتر روا(نی) زاده مگر در زمان حضرت امام رضا علیه السلام در عربستان حمام هم وجود داشت؟ ایشان فرمودند با این مهندسی ساختمان سازی البته که نه ولی در همان برکه های صحرای عربستان، اعراب حمام می کردند.

میزاآقا شم شم خان باز پرسید: پس نفس عمیق کشیدن در اتاقک واجبی خانه در صحرای عربستان کمی بعید بنظر می رسد. ایشان فرمودند نه خیر بلکه بوسیله چندین شتر، دیواری دور برکه می کشیدند و روی آنرا با گونی می پوشاندند و سپس طبق فرمایشات حضرت امام رضا عیله السلام نفس عمیق می کشیدند.
لطفاً کنار عکس آقای روا(نی)زاده روی نوشته یوتوب فشار دهید.

والسلام علی من التبع الهدی.

هشدرخان آلمان www.aoja.blogspot.com

2011-12-01T11:03:00.000-08:00

هفته ی شتر گاو پلنگ در ایران اسلامی!

ه . لیله کوهی

ههفتهای شت
هفته های شتر گاو پلنگ،در ایران اسلامی ِسی و اندی ساله، فراوان داشتیم.

اما این هفته عجب شیر تو شیری شد.

شتر سوارش، خانوم سینماگر وُ مبارز وُ فمینیست وُ کارگردان وُ داور وُ غزه نواز ما تهمینه خانوم میلانی بود. که بمحض شنیدن خبر جانشینی یکی از داوران با کارگردان اسرائیلی، رگ غیرتش بلند شد تشک کشتی را به اعتراض ترک کرد و صد البته راست راست سوار شتر شد و فیلم وُ بنگاله را به حال خود گذاشت و راهی ایران اسلامی شد وقتی پایشان به زمین پایتخت رسید مصاحبه ی جانانه وُ غزه نوازانه ای ارائه داد که انشاالله مورد قبول بارگاه خلافت واقع خواهد شد. ما هم برای ایشان آرزوی توفیق بیشتر در عرصه ی مبارزه با هرچه یهودی مستقل و غیر مستقل را از خداوند متعال خواستاریم و انشاالله اجر ِشان با فاطمه زهرا.

حالا برسیم به گاو هفته ی، شتر گاو پلنگ، یعنی امام جمعه ی اصفهان حضرت آیت الله سید یوسف طباطبائی نژاد، منتخب رهبر.

ایشان همین هفته فرمودند برای بد حجابی و بی حجابی امر به معروف و نهی از منکر کار ساز نیست فقط چوب تر باید استفاده شود. البته ایشان نحوۀ استفاده از چوب تر را در رابطه با بنده منزل و صبیۀ محترمه دقیقاً توضیح ندادند. واجب شرعی است تو ضیحات مفصلی در رابطه با استفاده از چوب تر و مواقع استفاده از آن بدهند تا نکند خدای نکرده به دلیل استفاده ی نادرست، خشک و تر با هم بسوزند!.

لازم می دانم عرض کنم حضرت آیت الله همین امسال ماه اردیبهشت فرمودند در دانشگاه ها باید جدا سازی پسران و دختران انجام شود چون مضرات اختلاط جنسیتی در دانشگاه ها پیش می آید و باعث شرمندگی آیات عظام می شود ایشان به یقین نزد حضرت آیت الله کمره ای درس تعلیم و تربیت جنسی فرا گرفتند. امید واریم تعلیمات ایشان باعث کم شدن ایدز در ایران اسلامی بشود. آمین یا رب العالمین.

پلنگِ هفته ی شتر گاو پلنگ، دانشجویان سیصد وسی ومین ترم دانشگاه های اسلامی تهران بودند که با یک حرکت انقلابی اسلامی تاریخ را تکرار کردند اینبار از نوع کمدی و صد البته غیرخود جوش. به توصیۀ رهبر دستور حمله و اشغال «لانه ی جاسوسی دشمن دیرین "انگلیس"» داده شد و دانشجویان سیصدو سی ومین ترم دانشگاه های اسلامی تهران به بهترین نحو آنرا به انجام رساندند و پلیس اسلامی تهران هم نهایت سعی اش را کرد که از دماغ کسی خون نریزد و دیدیم که نریخت ملاحظه بفرمایید و ببینید چه پلیس با نزاکت و مؤدبی داریم حتی حاضر نیست بگوید بالای چشم این دانشجویان سیصد وُ سی ومین ترم دانشگاه ها ابرو ست.

هشدرخان آلمان www.aoja.blogspot.com

2011-11-18T14:04:00.000-08:00

ماهی، ماهی ِ دریای خزر

ه . لیله کوهی

ای قربانت بروم آقای بی نیاز، فکر نکردی حالاست که، رگ گردنِ گردنکشان ورم کند واز شدت ورم رگ ِگردن قولنج هم بگیرند.

عباس آقا کمونیست همسایه ی دیوار به دیوار ما هر روز صبح با سلام به کمونیسم از خواب بیدار می شود و شب به شب با بوسه به پرچم سوسیالیسم به خواب می رود. امروز صبح سر کوچه دیدمش داشت می رفت نان بخرد سلام گفتم صدایم را شناخت اما از شدت ورم رگ گردن نتوانست مرا نگاه کند نگاه کجکی بمن انداخت و با صدایی رگ دار گفت خواندی جانم؟ گفتم چی را؟ گفت: این ب بی نیاز را. گفتم بله خواندمش و همین امشب می گذارم در وبلاگم. گفت: مگر موافق آن بودی، گفتم حرف دل ما را زد موافق چی هست! از خدا پنهان نیست از تو چه پنهان من سالها ست می گویم این ماهی های سیاه کوچک ِ آذربایجانی، دارند بد آموزی می کنند. هنوز جمله ام تمام نشده بود خدا حافظی کجکی کرد و از کنار خیابان گذشت.

شما هم اگر آسیبی به رگِ گردنتان نمی رساند بخوانیدش

هشدر خان آلمان www.aoja.blogspot.com

ب. بی‌نياز (داريوش) ـ ويژه خبرنامه گويا

اخيراً به مناسبت‌های شغلی مجبور شدم که با داستان «ماهی سياه کوچولو» اثر صمد بهرنگی به طور فشرده درگير شوم. اولين باری که اين داستان را خواندم برمی‌گردد به حدود ۳۵ سال پيش. با تأکيد بر اين نکته که اين داستان برای من از گيرايی و جذابيت برخوردار نبود، البته علتش نه دلايل ايدئولوژيکی مندرج در اين کتاب بلکه اساساً به اين دليل بوده که من در آن سالها بيشتر به داستانهای «معمولی» يا بهتر بگويم جنايی علاقه‌مند بودم.

با خواندن دوباره‌ی «ماهی سياه کوچولو» متوجه شدم که اين داستان بسيار کوتاه از يک منبع ايدئولوژيکی خطرناک برخوردار است. به همين دليل اين نقد کوتاه را نوشتم. تلاش کردم در نوشتن روده‌درازی نکنم و فقط بر نکات اساسی انگشت بگذارم. داستان
ماهی سياه کوچولو بيانگر و چکيده‌ی نوع تفکری‌ست که در فرهنگ ما به ويژه فرهنگ سياسی ما جا خوش کرده بود و هنوز کارکردهای خود را دارد. صمد بهرنگی، مخترع اين تفکر نبوده است، او فقط بيانگر و فرموله‌کننده آن چيزی بوده که در ميان روشنفکران سياسی در شرف تکوين بود.

«ماهی سياه کوچولو» پيش از آن که يک داستان (fiction) به معنی واقعی و متعارف‌ِ امروزی باشد يک چهارچوب ايدئولوژيکی ساخته و پرداخته‌ی مهندسی شده است، يک ساختمان با قطعات‌ِ معين از پيش‌ساخته که با هم جفت و جور شده‌اند تا نويسنده به هدف سياسی خود برسد. شايد بتوان آن را در نوع «ادبی» رئاليسم سوسياليستی طبقه بندی کرد. جهان «ماهی سياه کوچولو»، جهان خوب و بد است که در ميان اين دو قطب هيچ چيز ديگر وجود ندارد و اگر هم وجود دارد بی‌خاصيت و در خدمت جهان بد است.

جهان ابلهان
بستر آغازين اين داستان که قرار است محيط و شخصيت‌ها را توصيف کند، بستری يکجانبه و شديداً گزينه‌شده است. محيط زندگی‌ای که ماهی سياه کوچولو در آن زندگی می‌کند، محيط زندگی موجودات ابله است و نويسنده، سرنوشت ماهی سياه کوچولو را با جهان ابلهان گره می‌زند. می‌توان گفت اکثر کسانی که در محيط زندگی ماهی سياه کوچولو زيست می‌کنند، ابله و کودن هستند. زمانی که ماهی سياه کوچولو زير فشار نيروی کنجکاوی‌اش می‌خواهد بداند که «آخر جويبار» چه خبر است، همه - با تأکيد بر «همه» - با او مخالفت می‌کنند. ماهی سياه کوچولو با استدلال درست خود اعتراض می‌کند که «آخر مادر جان! مگر نه اين است که هر چيزی به آخر می‌رسد؟ شب به آخر می‌رسد، روز به آخر می‌رسد، هفته، ماه، سال ...»
پيرامونيان ماهی سياه کوچولو ولی همين استدلال ساده را درک نمی‌کنند يا نمی‌خواهند درک کنند. نه مادرش می‌تواند او را بفهمد و نه همسايه‌ها و هيچ کس ديگر. در حقيقت نويسنده برای آغاز داستان خود فضايی می‌سازد که پُر از موجودات احمق است. بدون اين محيط غيرواقعی، طبعاً شرايط برای قهرمان شدن ماهی سياه کوچولو فراهم نمی‌شد.

تحقير زندگی روزمره يا عادی
ولی نويسنده نقد‌ِ خود را تنها به ناکنجکاوی ديگران محدود نمی‌کند بلکه به تحقير زندگی روزمره می‌پردازد و کل زندگی ديگران را زير علامت سوآل بزرگ می‌برد. در کتاب آمده است:
«همسايه گفت: کوچولو! ببينم تو از کی تا حال عالم و فيلسوف شده‌يی و ما را خبر نکرده‌يی؟
ماهی سياه کوچولو گفت: خانم! من نمی‌دانم شما عالم و فيلسوف به چه می‌گوييد. من فقط از اين گردش‌ها خسته شده‌‌ام و نمی‌خواهم به اين گردش‌های خسته‌کننده ادامه بدهم و الکی خوش باشم، و يک دفعه چشم باز کنم ببينم مثل شماها پير شده‌ام و هنوز هم، همان ماهی چشم و گوش بسته‌ام که بودم.»

«گردش‌ها» در اين داستان، نماد‌ِ زندگی عادی و روزمره‌گی هستند که نويسنده ابتدا بر آن برچسب‌ِ «حماقت» می‌زند و سپس به طور مستقيم و غيرمستقيم کسانی را که يک زندگی عادی را پيشه می‌کنند «الکی خوش» می‌نامد که «يک دفعه چشم باز می‌کنند و می‌بينند که پير شده‌اند و هنوز هم همان ماهی‌های چشم و گوش‌ بسته‌اند که بودند.» يعنی اگر بخواهيم به زبان امروزی و شفاف سخن بگوئيم اين می‌شود: کسانی که در مبارزات سياسی شرکت نمی‌کنند آدم‌های الکی خوش هستند که گوساله به دنيا می‌آيند و گاو از دنيا می‌روند.» ولی لايه‌ی زيرين روانشناختی اين بند ظريف‌‌تر است. نويسنده عملاً در ذهن خواننده اين ايده را می‌آفريند که کاست‌ِ «روشنفکران سياسی» - البته از نوع دلخواه نويسنده – نخبگان هوشمند يک جامعه هستند که نسبت به انسان‌های ديگر که زندگی معمولی می‌کنند، برتر می‌باشند. اين «برتری» کاذب که نويسنده به طور غيرمستقيم به خواننده القا می‌کند، در حقيقت يکی از گره‌های ايدئولوژيک و ارزشی اين داستان است که تا آخر کتاب با پيگيری ويژه‌ای دنبال می‌شود.

تحقير ترس
يکی از کيفيات انسانی که در اين کتاب‌ِ کوچک زير علامت سوآل بزرگ برده می‌شود، ترس است. اگرچه نويسنده نمود اين ترس را در مقابله‌ با دشمن نقد می‌کند و روی ترس به طور کلی انگشت نمی‌گذارد، ولی معتقد است که در اين راه دشوار بايد همه نترس باشند و اگر کسی ترسيد آن گاه قابل تحقير است. از ديدگاه روانشناختی اين تز نه تنها غيرعلمی بلکه خطرناک است. زيرا کارکرد ترس برای موجودات زنده اين است که در شرايط خطر، واکنش نشان دهند تا بتوانند ادامه بقا بدهند. ترس، حق‌‌ِ حقوقی نيست بلکه حق طبيعی هر موجود زنده است و حتا می‌توان گفت که نيروی محرکه‌ی ما موجودات زنده برای ادامه‌ی بقاست.

زمانی که ماهی سياه کوچولو به همراه ماهی‌ريزه‌ها در کيسه‌ی مرغ سقا گرفتار می‌شوند و يکی از ماهی‌ريزه‌ها به گريه و زاری می‌افتد ماهی‌سياه کوچولو می‌گويد: «اين بچه ننه ناز نازو را چرا ديگر همراه خودتان کرديد؟» قهرمان و «رهبر» يعنی ماهی‌سياه کوچولو با ماهی‌ريزه‌ها که از گرفتاری خود شديداً دچار ترس شده‌اند، شديداً تحقيرآميز برخورد می‌کند. «ترس» در اين جا از يک بار‌ِ بسيار منفی برخوردار می‌شود که داشتن آن ننگ است. نتيجه‌ی اخلاقی اين بخش از داستان اين است: اگر کسی به هنگام خطر يا فشار دچار ترس شود، ديگر در چهارچوب نخبگان نمی‌گنجد و شايسته‌ی تحقير است.

مجازات مرتد و ترسو
به کسی که از صف اصلی خارج شود، مرتد گفته می‌شود. نويسنده در همين داستان کوتاه پايه‌ی يک تفکر استالينيستی بسيار خطرناکی را می‌گذارد: مرتد را بايد به اشد مجازات رساند! زمانی که ماهی سياه کوچولو و ماهی‌ريزه‌ها در کيسه‌ی مرغ سقا گرفتار می‌شوند و ماهی‌ريزه‌ها برای رهايی خود می‌خواهند بنا به خواست مرغ سقا، ماهی سياه کوچولو را از بين ببرند يک گفتگو بين آنها صورت می‌گيرد: «ماهی سياه کوچولو گفت: پس گوش کنيد راهی نشانتان بدهم: من ميان ماهی‌های بيجان، خودم را به مُردن می‌زنم؛ آن وقت ببينيم مرغ سقا شما را رها خواهد کرد يا نه. و اگر حرف مرا قبول نکنيد، با اين خنجر همه‌تان را می‌کشم يا کيسه را پاره می‌کنم و در می‌روم و شما ...» و در ادامه آمده است: «بعد خنجرش را در آورد و جلو چشم ماهی‌های ريزه گرفت. آنها ناچار پيشنهاد ماهی سياه کوچولو را قبول کردند.»

شايد در نگاه نخست اين واکنش ماهی‌ سياه کوچولو «طبيعی» جلوه کند، يعنی برای دفاع از خود، مجاز است مقابله به مثل کند. ولی آن فکری که بين سطور نانوشته قرار دارد و به خواننده القا می‌شود، می‌گويد: اگر «رهبر» از سوی همقطاران خود احساس خطر کرد، می‌تواند اقدام به حذف فيزيکی آنها بکند. ترسوها و از صف‌خارج شده‌گان سزاوار مجازات هستند، حتا می‌توان آنها را کشت! ما با اين تفکر در عمل بارها و بارها روبرو شده‌ايم و در اين جا لزومی به آوردن نمونه نيست.

رهبريت کاذب
کيفيت رهبر و قهرمان در داستان ماهی سياه کوچولو، يک کيفيت ماجراجويانه است. دانش، هوشمندی، تفکر و توانايی‌ِ گفتگو، کيفيت رهبر را رقم نمی‌زنند بلکه رهبر کسی است که شجاع‌ترين و اهل عمل باشد. در گفتگويی که ماهی سياه و ماهی‌ريزه‌ها داشتند و ماهی‌ريزه‌ها از نگرانی‌های و ترس خود از مرغ سقا سخن می‌گفتند، ماهی سياه کوچولو يک پاسخ نمونه‌وار می‌دهد: «شما زيادی فکر می‌کنيد. همه‌اش که نبايد فکر کرد. راه که بيفتيم، ترسمان به کلی می‌ريزد.»

«فکر کردن» و «ترس داشتن» دو روی يک سکه‌اند. در حقيقت «ترس»، انسان را به فکر کردن وامی‌دارد تا بتواند موانع را به بهترين شکل پشت سر بگذارد. همچنين فکر کردن، در هر پروژه‌ای بر اجرای آن پروژه مقدم است. ولی نويسنده با يک جمله‌ی ساده، پراتيک‌ِ خام و انديشه‌نشده را بر پراتيک انديشه‌شده مقدم می‌شمرد. به هر رو، «رهبر» يا «قهرمان» در ساختار ايدئولوژيکی داستان ماهی سياه کوچولو نه با انديشيدن که با عمل شجاعانه و انديشه‌نشده سنجيده می‌شود.

در اين جا ما با يک تعريف ساده از رهبر و قهرمان بودن روبرو می‌شويم. وقتی ماهی سياه کوچولو از خواب بيدار می‌شود، ماهی‌ريزه‌ها را بالای سر خود می‌بيند: «ماهی سياه زود آنها را شناخت و گفت: صبح به خير! بالاخره دنبال من راه افتاديد!» اين جمله‌ی نمونه‌وار، هزاران حرف برای گفتن دارد. «بالاخره دنبال من راه افتاديد!»: در اين جمله يک مجموعه قوانين رفتاری نهفته است، به ويژه برای کسانی که می‌خواهند رهبر شوند. کيفيت رهبر و مردم در اين جا تا سطح بدوی و دينی پايين می‌آيد. اين تعريف رهبری در واقع همان تعريفی است که دين از آن به دست می‌دهد: پيامبر يا رهبر، چوپان است و توده‌ی مردم گوسفندان هستند. به سخن ديگر، وقتی «عده‌ای» دنبال «کسی» بيفتند، آن کس «رهبر» است! اين درک از «رهبريت» با درک شيعی که هر آخوندی برای خود دم و دستکی راه می‌اندازد تفاوت ماهوی ندارد. در واقع همان درک شيعی از رهبری است که بازتاب خود را در شريعت کمونيستی ايرانی پيدا کرده است.

از خود گذشتگی يا شهيد‌پروری
داستان ماهی سياه کوچولو را شايد بتوان «شريعت» دين کمونيستی نوع ايرانی ناميد. هسته‌ی فکری اين «شريعت کوچک» بر از خود گذشتگی يا فدا کردن خود برای ديگران استوار است. در اين جا، فرد برای آرزوها، ارضای روح و هويت فردی خود به مبارزه گام نمی‌نهد. او برای «ديگران» جان و زندگی خود را قربانی يا فدا می‌کند. بُن‌مايه‌ی فکری داستان اين گونه بيان شده است: «مرگ خيلی آسان می‌تواند به سراغ من بيايد، اما من تا می‌توانم زندگی کنم نبايد به پيشواز مرگ بروم. البته اگر يک وقتی ناچار با مرگ روبرو شدم – که می‌شوم – مهم نيست؛ مهم اين است که زندگی يا مرگ من، چه اثری در زندگی ديگران داشته باشد.»

به سخن ديگر وقتی گفته می‌شود «مهم اين است که زندگی يا مرگ من، چه اثری در زندگی ديگران داشته» يعنی خواسته‌ها و آرزوهای «من» به عنوان فرد، نقشی در اين ميان ندارند. اصلاً من فقط برای «ديگران» راه مبارزه را پيشه کرده‌ام. بدون شک اين نگاه همواره با خود يک آسيب روانی به دنبال دارد: انتظار [نابجا] فرد مبارز از «ديگران». زيرا فرد مبارز، «مبارزه‌ی» خود را با اين هدف آغاز کرده است که «تأثيرش را بر زندگی ديگران» ببيند. اوج «اصل فدا شدن برای مردم» در آنجاست که ماهی سياه کوچولو با يک ماهی‌ريزه گرفتار ماهيخوار می‌شوند و ماهی‌ريزه دچار وحشت و ترس عجيبی می‌گردد. ماهی سياه کوچولو به ماهی‌ريزه می‌گويد: «من می‌خواهم ماهيخوار را بکشم و ماهی‌ها را آسوده کنم؛ اما قبلاً بايد تو را بيرون بفرستم که رسوايی بار نياوری.» در ادامه ماهی‌ريزه می‌گويد: «پس خودت چی؟» ماهی سياه کوچولو پاسخ می‌دهد: «فکر مرا نکن. من تا اين بد جنس را نکشم، بيرون نمی‌آيم.» ماهی سياه کوچولو در اينجا جان خود را فدای يک ماهی‌ريزه می‌کند که همان چند لحظه پيش تحقيرآميز به او گفته بود: «... اما قبلاً بايد تو را بيرون بفرستم که رسوايی بار نياوری». با اين که ماهی سياه کوچولو ارزشش يک سر و گردن از ماهی‌ريزه بيشتر است ولی برای آن که به اصل «ايثار يا از خودگذشتی» خدشه وارد نشود، او خود را فدا می‌کند.

درباره‌ی اين بخش می‌توان کتابها نوشت. عجيب نيست که سازمانهايی با نام «فدائيان خلق» يا «مجاهدين خلق» شکل گرفتند و کنشگران اين سازمانها اساساً اينگونه می‌انديشدند يا می‌انديشند، با تمام آسيب‌های روانی‌ای که اين تفکر برای آنها به همراه داشته است.

دو اردوگاه
نويسنده‌ی داستان در خلاء زندگی نمی‌کند. او در جهانی زندگی می‌کند که از لحاظ سياسی به دو قطب يا اردوگاه سرمايه‌داری و سوسياليسم تقسيم شده است. عجيب نيست که روح اين شرايط جهانی در اين داستان نيز بازتاب می‌يابد.

زمانی که ماهی سياه کوچولو به دريا رسيد، يکی از ماهی‌های دريا به او گفت: «رفيق، به دريا خوش آمدی!» يکی ديگر از ماهی‌ها گفت: «همه‌ی رودخانه‌ها و جويبارها به اينجا می‌ريزند، البته بعضی از آنها هم به باتلاق فرو می‌روند.»

جهان در داستان ماهی سياه کوچولو به طور نمادين به «دريا» و «باتلاق» تقسيم می‌شود. البته اين «دريا» مرتب از سوی عناصر بيرونی [نيروهای بيگانه] مانند مرغ‌های ماهيخوار، مرغ سقا و ماهی‌گيران مورد تهديد قرار می‌گيرد. دريا، «بستر آزادی» و طبعاً همان «سوسياليسم واقعاً موجود» است و «باتلاق» همان جهان سرمايه‌داری است. در پايان کتاب آمده است: «يازده هزار و نهصد و نود و نه ماهی کوچولو «شب به خير» گفتند و رفتند خوابيدند. مادر بزرگ هم خوابش برد. اما ماهی سرخ کوچولويی هر چقدر کرد، خوابش نبرد، شب تا صبح همه‌اش در فکر دريا بود ....»

«ماهی سرخ کوچولو» پيام داستان است که فکر سمج «دريا» [جهان سوسياليستی] آرامش و قرار را از او گرفته است.

همانگونه که در آغاز نوشتار گفته شد، صمد بهرنگی فقط آن چيزی را بيان کرد که در کل‌ِ جامعه آنروزی ايران جاری بوده است، و او اساساً مخترع اين تفکر نبوده است. بازبينی و نقد‌ِ گذشته با اين هدف است که ببينيم آيا توانسته‌ايم گذشته‌ی خود را، حداقل در اين حوزه، خلع سلاح کنيم يا نه

2011-11-13T15:34:00.000-08:00

از مجموعه ی باغبان جهنم

شمس لنگرودی

پرودردگارا

گریه مکن

درست می شود

اینان پیامبران شمانیستند

پیامبران شما

کتاب های شان را خمیر کرده اند

و بر سر بازار

کاغذ می فروشند.

پروردگارا

حرمت بازیگران را نگه دار

اینان پسران نوح اند

قول داده اند

ثروت بانک ها را از هواپیما به تساوی قسمت کنند.

فقط ایوب مانده است که به خانۀ سالمندان راهش ندادند.

خداوندگارا

گریه کن

و مثل بادکنکی خالی سبک شو

گریه کن

تا نزد فرشتگانت برگردی

فرشتگانی مغموم

با مشتی جن و پری

که پیر شده اند

و روی کفل راه می روند.

مخاطب،شعرهمدلانه می خواهد.، گفتگویی با شمس لنگرودی

سپیده زرین‌پناه

روزنامه‌نگار

به روز شده: 13:19 گرينويچ - جمعه 14 اکتبر 2011 - 22 مهر 1390

· فیسبوک

· تویتر

· سهیم کنید

· ارسال صفحه

· چاپ مطلب

انتشار مجموعه شعر در بازار کتاب فارسی، چندان آسان نیست و بسیاری از ناشران از انتشار آن‌‌ می‌پرهیزند. چون کتابفروش‌ها معمولا در پذیرش کتاب‌های شعر بسیار بااحتیاط رفتار می‌کنند و معتقدند که این نوع آثار مخاطب خاص دارند و به‌سختی "فروش" می‌روند.

از این‌رو کم نیستند شاعرانی که در زمینه چاپ و انتشار آثارشان با مشکلاتی بسیار روبه‌رو می‌شوند و کمتر ناشری ریسک سرمایه‌گذاری روی کتاب شعر را می‌پذیرد.

مطالب مرتبط

· گزارشی از شب‌های هنر و ادبیات ایران در گوتنبرگ

· جواد مجابی: ۶ هزار صفحه از آثارم در وزارت ارشاد بی‌مجوز مانده است

· مهدی اخوان ثالث؛ بیست سال بعد

موضوعات مرتبط

· تحلیل و گزارش،

· کتاب و ادبیات

در سه دهه اخیر، شمار قابل توجهی از کتاب‌های شعر موجود با هزینه خود شاعران منتشر شده‌اند و کمتر نیز به مرحله توزیع رسیده‌اند. گاهی هم تلاش برای عرضه آنها شده است، اما کتابفروش‌ها یا از پذیرش آنها امتناع
کرده‌اند یا اگر چندتایی از آنها را گرفته‌اند، در مدت زمانی طولانی فروخته‌اند. بنابراین جدا از معدود مجموعه شعرهایی که موفق شده‌اند در مسیر طبیعی "عرضه و تقاضای کتاب" قرار بگیرند، شعر و ادبیات امروز آنطور که باید در پیوند با مخاطب عام قرار نگرفته است و دلایل آن البته محدود به بحران‌های بازار کتاب نمی‌شود.

محمدشمس لنگرودی، شاعر و پژوهشگر، با "نگاهی خوشبین" و "امیدوار" به بازار کتاب شعر نگاه می‌کند. او که برخی از مجموعه شعرهایش چندبار تجدید چاپ شده، معتقد است که در دهه اخیر، "اتفاق‌هایی افتاده است" و "شعر" و "مخاطب" به رابطه نزدیک‌تری رسیده‌اند.

آقای لنگرودی، ۶۰ ساله است و از انتشارنخستین دفتر شعرش، "رفتار تشنگی" در سال ۱۳۵۵ خورشیدی، ۳۵ سال می‌گذرد: در سال‌های پرتب‌وتاب دهه ۶۰، از او چهار مجموعه‌ شعر از جمله "قصیده لبخند چاک چاک" منتشر می‌شود. سپس ده‌سالی را با سکوت در شعر می‌گذراند و سرانجام در سال ۱۳۷۹، مجموعه شعر "نت‌هایی برای بلبل چوبی" را روانه بازار کتاب می‌کند. این شاعر در دهه ۸۰، "سال‌های سکوت و کم‌کاری" را جبران می‌کند. در این سال‌ها هشت مجموعه شعر، از او منتشر می‌شود که از آن جمله است: "پنجاه و سه ترانه عاشقانه"، "رسم کردن دست‌های تو" و "شب، نقاب عمومی است". از این میان، مجموعه شعر "۲۲ مرثیه در تیرماه" از طریق رسانه‌های اینترنتی منتشر شده است.

"اگر در دهه هفتاد مخاطب به پیچیدگی شعر اعتراض داشت الان به سادگی‌اش اعتراض دارد و حق هم دارد. شعری که او می‌خواهد نه این است و نه آن. مخاطب، شعر همدلانه می‌خواهد."

در سال‌های اخیر، بازار کتاب شعر در ایران چه تغییراتی نسبت به دهه پیش کرده است؟ حدود یک دهه پیش شاعران و منتقدان ادبی از بحران ارتباط با مخاطب در رسانه‌ها می‌گفتند و در آن زمان به‌سختی می‌شد کتاب‌های منتشر شده را در کتابفروشی‌ها پیدا کرد.

محمد شمس لنگرودی: شعر ایران از اواخر دهه چهل رو به بحران رفت و از اواسط دهه ۵۰ در عمل مخاطب وسیع خود را از دست داد. در آن زمان، ما با دو نوع شعر روبه‌رو بودیم: شعر شعاری و به اصطلاح سیاسی که در واقع مقالات موزون سیاسی بود، و شعری که تحت نام‌های مختلف مدعی فرمگرایی بود، به مخاطب عام شعر اعتنایی نداشت و برای مخاطبان هم جذابیتی نداشت.

وقتی انقلاب شد، هم شعر شعاری و هم شعر ذهنگرا در آن تلاطم دیگر محلی از اعراب نداشتند. چون آن‌گونه شعارها در کوچه و خیابان‌ها جریان داشتند. به همین دلیل شاعران پس از انقلاب که بعدها به شاعران دهه شصت شناخته شدند، به این فکر افتادند که راهی پیدا کنند تا بتوانند دوباره با مخاطب ارتباط پیدا کنند. تلاش‌هایی در این زمینه توسط میرزا آقا عسکری، فرشته ساری، سیدعلی صالحی، من، مسعود احمدی و چند تن دیگر انجام شد و سال‌های هفتاد رسید. در سال‌های ۷۰ موجی ایجاد شد علیه تمام دستاوردهای شعری پیشین که به پاس رویکرد ساختارشکنانه‌اش جذاب بود، اما این شعر نیز به دلایلی و عمدتا به دلیل بی‌سر و سامانی زیباشناختی نتوانست حتی مخاطب مورد نظر خود را جذب کند.

از درون همین عصیان ساختارشکنانه به مرور نوعی شعر پیدا شد که ترکیبی از همه دستاوردهای زیبایی‌شناختی پیشین بود. شعری که به مخاطب هم توجه داشت و به شعر سهل و ممتنع شهرت یافت. در نتیجه شعر الان همان مخاطبی را پیدا کرده است که در سال‌های چهل داشت. بحران کم و بیش برطرف شده و کتابفروشی‌ها هم علاقه به فروش شعر پیدا کرده‌اند. هیچ‌کس برای چیزی که برای او جذابیتی ندارد هزینه نمی‌کند.

آیا این استقبال شامل آثار معدودی از شاعران نمی‌شود؟ به عبارت دیگر آیا این نکته مورد نظر شما قابل تعمیم است و می‌توان نتیجه گرفت که مخاطب امروز نسبت به سابق بیشتر به شعر توجه می‌کند؟

شمار این شاعران پرمخاطب افزایش پیدا کرده است. می‌توانم چندنفر را مثال بزنم که البته شمارشان بیش از اینهاست: شعرهای رسول یونان، گروس عبدالملکیان، حافظ موسوی، شهاب مقربین، رضا بروسان و عده‌ای دیگر به نسبت پرفروش هستند. البته عده‌ای هستند که اول می‌گویند شعر مخاطب ندارد و گله می‌کنند و بعد که مخاطب پیدا می‌شود آنها را متهم به عامیانه‌نویسی می‌کنند. به دور از این قضاوت‌ها اما واقعیت این است که شعر امروز دارد جایگاه خودش را پیدا می‌کند. شاید بد نباشد از طریق فیس‌بوک این پرسش‌ها را با مخاطب در میان بگذاریم تا ببینیم دیدگاه مخاطب‌های شعر امروز چیست.

در سال‌های میانه دهه ۷۰ خورشیدی، آمار کتاب‌های منتشر شده از شمار بالای کتاب‌های شعر می‌گفت، اما این کتاب‌ها کمتر در کتابفروشی‌ها موجود بودند. درواقع بسیاری از این آثار فقط در بین نویسندگان و شاعران و رسانه‌ها عرضه می‌شدند.

تا چند سال پیش کتابفروشی‌ها از پذیرش کتاب‌های شعر خودداری می‌کردند چون می‌گفتند خریدار ندارد و جا نداریم و جای کتاب‌های دیگر را تنگ می‌کند. الان وضعیت بهتر شده است و علاوه بر نشر "آهنگ دیگر" که به‌طور مشخص روی شعر کار می‌کرد، کم‌کم نشر چشمه، نگاه و مروارید نیز در این زمینه فعال شدند. البته چون همیشه شمار کتاب‌هایی که فروش نمی‌رود از آنها که فروش می‌رود بیشتر است بازهم تردیدی در کتابفروشی‌ها هست. شاعرانی که شعرهایشان برای مخاطب دشوار و پیچیده است همچنان همین مشکل را دارند. من نمی‌گویم این کتاب‌ها بد هستند. آنها هم خواننده خود را دارند، اما چون مخاطب به‌طور عموم با آنها همدلی پیدا نمی‌کند خریداری ندارند و کتابفروشی‌ها هم رغبتی به تهیه‌شان نشان نمی‌دهند، اما گفتم به فروش نرفتن اثر به معنی بی‌ارزش بودن آن نیست. خریداران این نوع کتاب‌ها معدود و خاص هستند.

آیا این شعری که امروز مخاطب با آن ارتباط برقرار می‌کند، لزوما شعری با رگه‌های پررنگ سیاسی و اجتماعی است؟

نه. در بسیاری از شعرها نوعی از ذهنیت‌های انتزاعی هم قابلیت ارتباط با مخاطب را پیدا کرده است. الان به‌طور کلی دو جریان شعری در فضای ادبیات ایران وجود دارد: یکی شعر پیچیده که شعر محافل ادبی است و جریان دیگر شعر مخاطب است که به شعر سهل و ممتنع معروف است. در هر دو نوع شعر هم شعر سیاسی دیده می‌شود. در این دو جریان البته آسیب‌هایی نیز وجود دارد: برای شعر پیچیده این خطر وجود دارد که به هذیان تبدیل شود، و برای شعر ساده این خطر وجود دارد که به حرف‌های معمولی و پیش پا افتاده نزدیک شود.

اگر به رسانه‌های اینترنتی نگاه کنید، می‌بینید پر از شعرهای بسیار ساده هستند که از جوهر شعر خالی‌اند. این شعرها اعتراض عده‌ای را نیز برانگیخته‌اند. اگر در دهه ۷۰ مخاطب به پیچیدگی شعر اعتراض داشت الان به سادگی‌اش اعتراض دارد و حق هم دارد. شعری که او می‌خواهد نه این است و نه آن. مخاطب، شعر همدلانه می‌خواهد. یعنی شعر خلاقانه‌ای می‌خواهد که به رغم تصاویر انتزاعی و شکل‌گرا و نخبه‌گرایی و هر مشخصه دیگر، برایش قابل حس باشد. بنابراین این شعر الزاما سیاسی نیست.

آیا تغییر و تحول‌های اجتماعی- سیاسی، تاثیری در بازار کتاب شعر گذاشته است؟

آدمی همیشه به هنر از جمله شعر نیازمند است، هر وقت به ‌نوعی. این نیازها اگر ریشه‌دار نشود ارزشمند نیست و هنر اصیلی خلق نمی‌شود. لازم است هنر کنار تحولات اجتماعی عمق بگیرد و شکل ویژه خودش را پیدا کند. محرک‌ها و هیجان‌های اجتماعی حتما در این زمینه تاثیر دارند و می‌توانند سازنده باشند. علت توجه مجدد مردم به شعر در این روزها به گمان من پیدا شدن زبانی دیگر است که به نیازهای عاطفی‌شان پاسخ می‌دهد.

دغدغه‌های مردم در این سال‌ها عوض شده است. به عبارت دیگر همه این اتفاق‌ها به سبب نیاز به شعر و تغییر و تحول در مخاطب بود وگرنه همان شعرهای عالی قبل را می‌خواند. هنر برای همدلی است. شاعر و مخاطب به کمک هم شعر را متحول می‌کنند. الان مخاطب هم به سمت شعر گام برداشته است چون در آن همدلی می‌بیند. در این صورت است که برای خواندن یک مجموعه شعر پول می‌دهد، انرژی می‌گذارد و هزینه می‌کند. الان برخی از کتاب‌های شعر به تیراژ بیست‌هزارتایی رسیده‌اند. این نشان می‌دهد که تحولی جدی در هر دو طرف اتفاق افتاده است.

سئوال مشخص من این است: آیا زمینه‌های اجتماعی و عمق‌یابی نیازهای مردم به آزادی، عشق، صلح و برابری و همچنین نیازهای هیجانی آنها در فعالیت‌های جمعی، منجر به توجه بیشتر آنها به شعر نشده است؟

نه، مخاطب شعرهای سیاسی ممکن است لزوما مخاطب انواع دیگر شعر نباشد. هر شعری مخاطب خودش را دارد. البته موجد شعرهای سیاسی اتفاق‌های سیاسی است. در این حوزه چرا، جنب و جوش‌های سیاسی در تحرک این نوع شعر تاثیر داشته، اما اینکه آن آثار چقدر ارزش و اعتبار شعری داشته را زمان تعیین می‌کند.

"عده‌ای هستند که اول می‌گویند شعر مخاطب ندارد و گله می‌کنند و بعد که مخاطب پیدا می‌شود آنها را متهم به عامیانه‌نویسی می‌کنند. به دور از این قضاوت‌ها اما واقعیت این است که شعر امروز دارد جایگاه خودش را پیدا می‌کند."

در نوعی از شعر مورد نظر شما که به سادگی و ارتباط خوب با مخاطب رسیده است، مسائل اجتماعی و سیاسی چه جایگاهی دارد؟

اینکه شعری سیاسی باشد یا نباشد بیش از اینکه به اوضاع سیاسی برگردد به شاعر شعرها برمی‌گردد. مثلا در گذشته در هر شرایطی نادرنادرپور و سهراب سپهری شاعران غیر سیاسی و سیاوش کسرائی و سعید سلطان‌پور شاعران سیاسی و فروغ فرخزاد و احمد شاملو شاعران اجتماعی بودند. الان هم در هر دو نوع شعر، شعر سیاسی وجود دارد که خب، البته طبیعی است بالاخره منظور شاعر ساده‌گو را بهتر می فهمند.

در شعرهای شما نیز این رویکرد سیاسی وجود داشته است و دارد. به عنوان نمونه شعرهای صلح در مجموعه "شب، نقاب عمومی است". در این شعرها شما فضایی پرتضاد برای خواننده می‌سازید: "صلح، سایه شمشیری است آویخته به دیوار". شما جوری از صلح سخن می‌گویید که انگار، جنگ همین گوشه و کنار لانه کرده است. این بازنگری در مفاهیم و کلمات از ویژگی‌های شعر دهه ۷۰ است؟

نه ربطی به شعر دهه هفتاد ندارد. این نتیجه نوعی درک از مفهوم زندگی و مقوله جنگ است. صلح، همواره نوعی نفس تازه ‌کردن رقت‌انگیز در فاصله دو جنگ بود وهست. آدم‌ها چون در هستی محاط هستند و قدرت تسلط بر آن را ندارند چون اسب‌هایی که در سربالایی نمی‌کشند مدام در حال جنگ و گاز گرفتن یکدیگرند.

من در مصاحبه‌ای گفته بودم می‌خواستیم دنیا را عوض کنیم، دنیا ما را عوض کرد. شعرهای من نتیجه این درک است. ما در جنگی، به قول احمد شاملو جنگی بی‌شکوه، شکوه زندگی را ندیدیم و از دستش دادیم. ما در فهم مفاهیم به‌طور عمیقی به بازنگری محتاجیم. زشتی و زیبایی و سعادت و آزادی یعنی چه؟ من در دو مجموعه شعر "لب‌خوانی‌های قزل‌آلای من" و "می‌میرم به جرم آنکه هنوز زنده بودم" به نوعی بازنگری در مفاهیم روی آورده بودم. همین بازنگری باعث می‌شود که برخی مفاهیم را سر و ته ببینم. ما به بازنگری عمیقی در همه حوزه ها محتاجیم.

"شعر الان همان مخاطبی را پیدا کرده است که در سال‌های چهل داشت. بحران كم و بیش برطرف شده و كتابفروشی‌ها هم علاقه به فروش شعر پیدا كرده‌اند. هیچکس برای چیزی که برای او جذابیتی ندارد هزینه نمی‌کند."

ما گاه آن‌قدر به برخی مفاهیم و باورها عادت می‌کنیم که معنای راستین کلمات از ذهن ما می‌پرد.

دقیقاً. لازمه برگشتن و بازنگریستن اما تحول ذهنی است. باید رویکردها عوض شود. می‌دانید همه‌چیز از کجا شروع شد؟ از سال‌های بعد از انقلاب. وقتی همه‌چیز به گونه‌ای پیش رفت که فکرش را نمی‌کردیم. من به شدت افسرده شده بودم، برای اینکه دنبال مدینه فاضله‌ای بودم که برابر چشمم داشت از دست می‌رفت. در آن دوران از فرط افسردگی همیشه این شعر شهریار در ذهنم بود که می گفت "گوش زمین به ناله من نیست آشنا، من طایر شکسته پر آسمانی ام".

در زندان که بودم، به خودم گفتم: چه کسی گفته تو طایر شکسته پر آسمانی هستی؟ بعد دیدم این اصلا محصول فکر انسانی است که خود را اشرف مخلوقات می‌داند. پشه هم لابد فکر می‌کند که اشرف مخلوقات است و دلگرفته همین جور شعرها را می‌خواند. البته قصدم بی ارج کردن شعر شهریار نیست که شاعر بزرگی است. از مقوله خنده‌دار طایر شکسته بال دارم حرف می‌زنم که به گمان کافکا چیزی است در حد حشره‌ای گرفتار.

زندان برای من فرصتی برای بازنگری مفاهیم بود. پیشتر از آن معناهایی از مقولات در ذهنم بود و مانند مدرنیست‌ها، اخمی در پیشانی داشتم که چرا بر من انسان عاقل که مسلط بر ذات هستی است چنین و چنان می‌رود. "قصیده لبخند چاک چاک"، شعر زندان و محصول آن درگیری‌های ذهنی است. ده سال اما طول کشید تا من به راستی حس کردم که تغییراتی- درست یا غلط- در من ایجاد شده است.

به این ترتیب نظرتان در باره کلماتی چون "آرمان" و "آرمانگرایی" و آرمانگرایی در شعر" چیست؟

آدمی بدون آرمان هیچ است. بحث در درست و غلطی آرمان نیست، در نجات‌بخشی آرمان است. زندگی به خودی خود معنایی ندارد، و بی‌معنایی زندگی نابودکننده است. بشر از همان اول به این راز پی برد و شروع به ساختن معنا برای زندگی کرد. اگرچه راه به جایی نبرد اما به زندگی خودش معنایی خیالی بخشید و قابل تحملش کرد. مشکل وقتی پیدا شد که آرمان به ایدئولوژی بدل شد. شما می‌توانید ایدئولوژی نداشته باشید، اما با نداشتن آرمان باید خیلی توانا باشید که سقوط نکنید. از هر سه نوع این رویکردها هم شعر وجود دارد، در شعر ایران، شعرهای سیاوش کسرایی ایدئولوژیک، احمد شاملو آرمانی، و شعر نصرت رحمانی آرمان‌گریز بود.

در فضای شعر شما طنز وجود دارد. در جایی گفته‌اید که به خاطر وضعیت تراژیک زندگی دشواری که داشتیم، باید به زبان طنز و ساده می‌رسیدیم. شما تحت تاثیر شعر احمد شاملو بودید. در این تغییر و تحول، کدام شاعران برای شما حکم نقطه عزیمت را داشتند؟

شمس لنگرودی: هنرمند نباید خودش را تا حد مردم بیسواد پایین بیاورد بلکه باید درکش را تصحیح کند و به ارتقای ذهن مخاطب فکر کند

نقطه عزیمت من در طنز زندگی بود. به قول شاعر که می‌گفت: "کارم از گریه گذشته است بدان می خندم." وضعیت تراژیک- کمیک یا شما را از پا در می‌آورد یا می‌خنداند. شاملو شاعر بزرگی "بود" و "هست"، اما من مدت‌هاست که دیگر به "رویکردهای ایدئولوژیک و آرمانی‌"اش باور ندارم. او در دوره نوع دیگری از آرمان‌ها زندگی می‌کرد که اگرچه زیبا ولی نیمه‌روشن بود. بله من زمانی سخت تحت تاثیر او بودم، اما دنیایم عوض شد و زبانم نیز عوض شد.

در شعر امروز شما سادگی در کنار تصاویر پررنگی از طبیعت قرار دارد. شما برش‌هایی از طبیعت را طوری در شعرهای‌تان آورده‌اید که اگرچه ساده‌اند اما یک لایه سوم برای آنها ساخته‌اند که طنز یکی از آنهاست؟

طبیعت برای من وسیله‌ای برای توصیف نیست، جزو شعر من است، در بافت اندیشه و تخیل من جا دارد، وسیله نیست و همان‌طور که گفتید این پازل معنای دیگری را در شعر من به وجود می‌آورد، طوری که ارتباط مخاطب با این عناصر دشوار نیست. طبیعت در شعر من مثل مخلوط کردن سنگریزه و شیشه نیست، مثل ترکیب کردن هیدروژن و اکسیژن است که عنصر دیگری به غیر این دو عنصر به دست می‌دهد. اما طنز من از طبیعت نمی‌آید از زندگی روزمره‌مان می‌آید.

می گویند "کافکایی" روزگاری سبک کتاب بود، الان سبک زندگی است که کافکایی است. به نظرم الان شیطان دن‌کیشوت را جلو انداخته و دارد زندگی را می‌چرخاند. زندگی دردناک کشورهای عقب‌مانده به یکسو، زندگی تحت سیطره کرپریشن‌ها در جهان متمدن را ببینید که نابرابری قانونی چقدر غیر انسانی و مسخره‌اش کرده است. با شادمانی همه دست به دست داده‌ایم و زندگی‌مان را به گند کشیده‌ایم و راهی به جز مسخره کردن‌مان نمانده است.

در کتاب تاریخ شفاهی، ویژه "شمس لنگرودی" به نقل از بیژن جلالی گفته‌اید که شعر ما شعری اخموست. در شعر شما هم بخصوص در دوره‌ای مرگ‌اندیشی وجود دارد و به نوعی شعرتان اخموست. این نگاه تلخ، چه ربطی به شرایط اجتماعی ما دارد؟ آیا این ویژگی شامل شعر بازهم به قول خودتان سهل و ممتنع امروز، می‌شود و بود و نبود این ویژگی چه سهمی در جذب و دفع مخاطب دارد؟

مرگ‌اندیشی همیشه در شعرهای من بوده، اما کیفیت مرگ‌اندیشی در سال‌های اخیر در شعرهایم تغییر کرده است. تا پیش از "نت‌هایی برای بلبل چوبی"، مرگ‌اندیشی برای من انگار گریز از زندگی، در اعتراض به هستی و در ستایش از مرگ بود. شعرهای این دوره‌ام به شدت اخموست.

"آدمی بدون آرمان هیچ است. بحث در درست و غلط آرمان نیست، در نجاتبخشی آرمان است. زندگی به خودی خود معنایی ندارد، و بی‌معنایی زندگی نابودكننده است."

از "پنجاه و سه ترانه عاشقانه" به بعد اما مرگ مسخره‌ام می‌شود، و شعرهایم دیگر در ستایش مرگ نیستند، در ستایش زندگی‌اند. یعنی اگر پیش از این نوعی پناه بردن به مرگ در شعرهای من دیده می‌شد، الان در نکوهش مرگ می‌گویم: زیبا نبود زندگی/ و به مرگ چیزی نمی‌گفتم مبادا بگریزد و برنگردد/ ثانیه‌ها/ با کفش‌ فقیرانه از بغلم می‌گذشتند/ عمر/ استخوان شکسته در گلو مانده بود/ زیبا نبود زندگی/ تو زیبا کردی/ و من دیدم مرگ را/ که بر نک پا به تاریکی می‌گریخت-/ موشی کور، ژنده/ با تله موشی/ دنبالش.

و اما اینکه نگاه تلخ چه ربطی به شرایط اجتماعی دارد، باید عرض کنم که بی‌ربط نیست اما به گمان من به خود شاعر بیشتر ربط دارد، اینکه او در زندگی چقدر نیمه پر لیوان یا خالیش را می‌بیند. سهراب سپهری همان وقت زندگی می‌کرد که احمد شاملو. شاملو می‌گفت ما روزی دوباره کبوترهایمان را پیدا خواهیم کرد، سپهری می‌گفت کار ما نیست شناسایی راز گل سرخ. بستگی به طرز فکر شاعر دارد. به نظر می‌رسد خوانندگان امروز به شعر مرگ‌اندیش علاقه کمتری داشته باشند، چون از انواع مرگ‌ها خسته شده‌اند.

آیا شاعر باید به سلیقه مخاطب فکر کند؟ نویسندگان و شاعرانی هستند که معتقدند لازم نیست خود را با مخاطب هماهنگ کنند و اصلا مهم نیست که هنرمندی در زمانه خودش شناسایی شود. به عقیده آنها مهم این است که چیزی به ظرفیت‌های ادبی افزوده شود.

درست است، هنرمند باید چیزی به ظرفیت ادبی بیفزاید، اما این امر آیا فقط از طریق نفهمیدن مردم میسر می‌شود؟ هنرمند اصیل فقط به حرف خودش گوش می‌کند، به اعتقاد درونی خود. شما اما برترین کتاب‌های جهان را که نگاه کنید می‌بینید آنها با انبوه مخاطب روبه‌رو هستند. آیا آنها سطح خود را پایین آورده‌اند؟ چخوف و تولستوی و مارکز و حافظ سطح خود را پایین آورده‌اند که مخاطبی این‌چنین چشمگیر دارند؟

این حرف دقیقی نیست که هنر پر مخاطب هنر عامیانه است. می‌شود گفت حرف صادقانه‌ای هم نیست. در این صورت تکلیف ما با برتولت برشت چه می‌شود که می‌گفت من برای کارگرها می‌نویسم؟ آیا از ارزش او کاسته شد؟ من کلاس نهم بودم که گفت‌وگویی را خواندم با شاعری که می‌گفت شعرهای مرا ۲۰ سال دیگر می‌فهمند. به جای ۲۰ سال،۴۰ سال گذشته است و من هنوز شعر او را نمی‌فهمم. این حرف‌ها بهانه است. با شعر فروغ فرخزاد همان زمان که منتشر شد همه ارتباط برقرار می‌کردند. نیما استثناست. او مانند مالارمه است که می‌گفتند شاعر شاعران است.

"چخوف و تولستوی و مارکز و حافظ سطح خود را پایین آورده‌اند که مخاطبی اینچنین چشمگیر دارند؟ این حرف دقیقی نیست که هنر پر مخاطب هنر عامیانه است."

همه بزرگان ادبی جهان برای طیف وسیعی از مخاطبان نوشته‌اند. چرا ما فکر می‌کنیم استثنائا مخاطب ما نمی‌فهمد. چرا وقتی می‌گوییم مردم، فکر می‌کنیم یعنی ازدحام بی‌سوادها؟ این مردم که با ماریو بارگاس یوسا و ایزابل آلنده و حافظ ارتباط می‌گیرند، چرا نباید با شعر امروز ما ارتباط بگیرند؟ نه هنرمند نباید خودش را تا حد مردم بیسواد پایین بیاورد، بلکه باید درکش را تصحیح کند و به ارتقای ذهن مخاطب فکر کند.

و اما: به‌عنوان یک شاعر و پژوهشگر نظرتان در باره نقش رسانه‌ها در حوزه فرهنگ و بخصوص اطلاع‌رسانی درباره کتاب‌های شعر به مردم چیست؟

جالب است که الان مخاطب است که روی رسانه‌ها تاثیر می‌گذارد. یعنی فروش یک کتاب باعث می‌شود تا رسانه‌ها کنجکاو شوند که بروند و کتاب را ببینند. رسانه‌های اینترنتی مانند فیس‌بوک و اینها در این تبلیغات بین مردمی خیلی موثرند. درواقع همان نقش تبلیغات بین مردم را دارند. اما شعر به هر حال از طریق مخاطبش پیش می‌رود نه از طریق رسانه‌ها. یعنی تا مردم اثری را نپسندند ممکن نیست دهان به دهانش کنند. البته به هر حال رسانه‌ها هم در این میان بی‌تاثیر نیستند.

در اواخر دهه ۷۰ محافل ادبی داشت پا می‌گرفت. جایی که مفری برای همین بحث‌های روشنگرانه بود. در این دهه اخیر شرایط چگونه بود؟

من اگرچه در هیچ محفل ادبی‌ نبوده‌ام و نیستم، اما می‌شنوم که خوشبختانه شاعرانی هستند که چراغ این محافل را زنده نگه می‌دارند. هرچه باشد بودن این محافل بهتر از نبودنشان است. البته فکر می‌کنم که در این محافل دیگر مانند گذشته ریش‌سفیدانی هدایت ادبی جوانان را در دست ندارند که البته بسیار خوب است. جوان‌هایی دور هم جمع می‌شوند و جلساتی است برای بحث‌های مطالعاتی و شعرخوانی. اطلاعی بیش از این ندارم.

مشکل اما سانسور است. سانسور فقط مانع انتشار کتاب نمی‌شود. مانع رشد خلاقیت می‌شود. وقتی خلاقیت در یک جامعه دچار بحران شود هرچقدر هم چراغ محافل ادبی روشن باشند جلو این آسیب را نمی‌تواند بگیرد

ه . لیله کوهی هشدرخان آلمان
www.aoja.blogspot.com

2011-11-02T14:33:00.000-07:00

به بهانه ی مرخصی عمران صلاحی.

ه . لیله کوهی

طنز آخرش مرخصی رفتنش بود. این دفعه سر به سر همه گذاشت شوخی اش از شور بدر شد. همه می گفتن فرداست که برگردد. پیغام داد بد نمی گذرد ! بروُ بچه های قدیم همه هستند روزی یکبار همه را می بینم.

خسرو به یادِ کافه نادری کافه جهنم باز کرده پاتوق خوبی ست. غروب ها لبی تر می کنیم و سر بسر همه می گذارم . کله که گرم شد کار تازه برای هم می خوانیم. کار تازه ی شاملو برای بی وفایی پایش بود شعر نبود بیشتر طنز بود گفتم: رو دست ما بلند شدی گفت باورکن نمی خواستم اینطور از آب دربیاید اما شد. مختاری هنوز در ماتم عینکش نشسته کسی نیست عینکش را درست کند با همان عینک شکسته ی مفتول بسته کار می کند. گلشیری را هر
روز می بینم بیشتر از گذشته کار می کند اما مثل سابق عرق نمی خورد خانه اش ان ته مه هاست نزدیک بهشت. بشدت از صدای بلند گوی بهشت دلخور است می نالد تقریبا هر روز تکرار می کند این پدر سگهای پفیوز اینجا هم ما را ول نمی کنند. صدای نحس بلند گوهایشان نمی گذارد کارم به خوبی پیش برود. گفت: می خواهم یک بلند گوی قوی بخرم روی دیوار بالکنم رو بروی بهشت با صدای بلند برایشان دلکش و ویگن پخش کنم. درست مثل آقا جان و دایی جان ناپلئون برای هم بلندگو کشیده بودند.
پوینده و میر علایی آپارتمانشان در یک ساختمان بلند نزدیک کافه جهنم است زود تر از همه می رسند. جالب ترین بخش قضیه دفتر نسیه ی خسرو است صد بار بهش گفتم یک کامپیوتر بزار برای هرکی یه صفحه بازکن حسابشو تو صفحه ش یاداشت کن اینطوری هم کارت پیش میره و هم ساعت بی کاری سری به اینتر نت می زنی از حال و روز آنوری ها باخبر می شی. میگه من از این قرتی بازی ها خوشم نمی یاد به این دفترم از سیبیل های تو بیشتر اعتماد دارم. بهش گفتم ببین خسرو با هر کی و هرچی خواستی شوخی کن، فحش بده. اما به سیبیل هایم کار نداشته باش. از بس بهش گفتم گوشش به این حرفها نیست یکی از بچه ها گفت من یه کامپیوتر اضافی دارم میارم اینجا مجبورش می کنیم استفاده بکنه.
اگه خواستین، این چیز هایی که من گفتم شما با صدای عمران صلاحی بشنوید روی نوشته ی یو توپ فشار دهید.
هشدرخان آلمان www.aoja.blogspot.comhttp://www.youtube.com/watch?v=zTAahe0gn6w&noredirect=1

از میان خاطرات عمران صلاحی

خودم هستم

یک روز دو خانم زیبا در خیابان نادری قدم می زدند. نصرت رحمانی که پشت سرشان بود، داد زد: آقای نصرت رحمانی!

خانم ها برگشتند و او را نگاه کردند.

نصرت گفت: خودم هستم!

معین

یک روز جلو دانشگاه، دکتر رضا براهنی را دیدم.

گفت: یک نفر آمد زیر گوشم گفت: معین ششصد تومن. خیلی خوشحال شدم و تعجب کردم. فرهنگ شش جلدی معین، هر جلدش می شد صد تومن. به طرف گفتم می خواهم. با هم وارد پاساژی شدیم. در گوشه ای دور از چشم، نوار کاست معین خواننده را از جیبش در آورد و یواشکی به من داد.

انبر دست

با احمد شاملو در انتشارات ابتکار نشسته بودیم که یکی وارد شد و پرسید: انبر دست دارید؟

شاملو گفت: جلد چندمش را می خواهید؟!

مقدمه

احمدرضا احمدی می گفت: این روزها کتاب های شعر فروش خوبی ندارد. این دفعه می خواهم از " علی دایی " یا " هدیه تهرانی" خواهش کنم برای کتاب هایم مقدمه بنویسند.

اشتباه

در سفر سوئد خیلی ها من و سید علی صالحی را با هم اشتباه می گرفتند. وقتی صالحی شعر می خواند از من تعریف می کردند، وقتی من طنز می خواندم، به او فحش می دادند!

شعر و داستان

از محمد علی سپانلو پرسیدند: زمانی داستان هم می نوشتی، چرا دیگر داستان نمی نویسی؟

گفت: من اگر 15 صفحه شعر بنویسم، می گویند یک شعر بلند نوشته ام، اما اگر 15 صفحه داستان بنویسم، می گویند یک داستان کوتاه نوشته ای!

ساختار

شمس لنگرودی می گفت داشتیم برای خودمان شعرمان را می گفتیم که " ساختار گرایی " مد شد. مدت ها زحمت کشیدیم و ساختار گرایی کردیم. این دفعه گفتند در شعر باید " ساختار شکنی " کرد.

فهم شعر

دکتر رضا براهنی می گفت: در زمان شاه ما می خواستیم طوری شعر بگوییم که مردم بفهمند، اما ساواک نفهمد. کار بر عکس می شد، یعنی مردم نمی فهمیدند و ساواک می فهمید!

استاد

مفتون امینی می گفت: روزی با غلامحسین نصیری پور به کوهنوردی رفته بودم. بین راه نصیری پور مرتب مرا " استاد " خطاب می کرد. من هم سینه را جلو می دادم و خودم را می گرفتم. به اولین قهوه خانه که رسیدیم، دیدم دوستمان به قهوه چی هم " استاد" می گوید. معلوم شد " استاد " تکیه کلام اوست.

ایدز

در کافه ای جوانی شاعر به آقای شکرچیان گفت: چرا این طور که من شعر می گویم، شعر نمی گویید؟

شکرچیان گفت: اگر آدمی تا پنجاه سالگی ایدز نگیرد، دیگر نمی گیرد!

ترکیب

یک نفر برای صرفه جویی در کلمات، نام سه نویسنده را این طوری با هم ترکیب کرده بود:

جلال آل احمد محمود دولت آبادی!

خواننده: مرده شور ترکیبت را ببرد!

بیماری

خسرو شاهانی در خانه بستری بود. آخرین روزهای عمرش به دیدن اش رفتم. خیلی خوشحال شد و گفت:

بیماری من چون سبب پرسش او شد

می میرم از این غم که چرا بهترم امروز!

جا

یک شب در یک مهمانی کنار محمد قاضی نشسته بودم. گلاب به رویتان، قاضی بلند شد که به دستشویی برود و از من خواست که مواظب صندلی او باشم. در محفل از شلوغی جای سوزن انداختن نبود.

همین که قاضی رفت، مهمان تازه واردی آمد و روی صندلی او نشست. من هم رویم نشد چیزی بگویم.

قاضی وقتی برگشت و دید صندلی اش را اشغال کرده اند، به من گفت:

بهر شاشیدن ز جا برخاستم

آمدم دیدم به جایم ریده اند!

کجا؟

یک شب در انجمن ادبی صائب، استاد عباس فرات به من گفت: کجا داری می روی؟

گفتم: استاد، من همین جا ایستاده ام و جایی نمی روم.

استاد اشاره ای به قد بلند من کرد و گفت: داری به آسمان می روی و خودت خبر نداری؟

2011-10-20T12:46:00.000-07:00

جلاد اوین زنده شد!

ه . لیله کوهی

برصفحه ی مانیتور خشکم زد چند بار چشم هایم را باز و بسته کردمکه نکند اشتباه می بینم نه باورکنید اشتباه در کار نبود خود خودش بود لاجوردی جلاداوین بود زنده شد.

وسط عکس پنج زن زیبا. جل الخالق مگر می شود مرده زنده شود؟ ولیشد. بخود گفتم اصل مطلب را ولکردی چسبیدی به عکس، اول مطلب را بخوان. تازه فهمیدم لاجوردی نیست بلکه روحش در کالبد دیوانه ای دیگر یا بهتر بگویمبیمار جنسی ای دمیده شد. و طرف به اصطلاح کارگردان است و فیلم ساز.!

باید بنشینیم و بحال خود زار زار گریه کنیم. با داشتن این همهانسان ارزشمند و با شعور از کارگردان و هنر پیشه و فیلم بردار و سناریو نویس. زنان و مردان کار کشته در عرصه ی سینما. ما در میان چه بیمارانی گیر کرده ایم. برای اثبات ادعایم عکس هر دوجانور را گذاشتم تا شما قضاوت کنید.

دیوانه ای که نه برای ماموریت در اوین و شکنجه و کشتار درزندانهای ایران بلکه برای نابودی سینمای لب دوخته و دست و پا بسته و فلک زده ی ما!شمشیر را از رو بسته و هل من مبارز می طلبد. اما کور خوانده ای این تو بمیری از آنتو بمیری ها نیست زنان ما با عو عو تو وامسال تو از میدان بدر نمی شوند تا کلاغ سیاه ها را بخورد مردم واقع بین ما بدهی.

به باور من "فرج الله سلحشور" یک بیمار جنسی ست ولاغیر.

در کشور های آزاد جهان کسانی از این دست را به جرم بیماری جنسیدستگیر و یا تحت مداوای پزشک در بیمارستان روانی مورد معالجه قرار می دهند.

چطور در کشور ما دیوانگان زنجیری و بیماران جنسی آزادانه درمصادر دولتی با بودجه های میلیاردی روزگار می گذرانند و سریال های چرند و تحریفشده ی تاریخی "حضرت محمد" و "حضرت یوسف" فیلم سینمایی اخراجیهای یک و دو وسه تحویل جامعه می دهند.؟ تازه اگر مردم نخواهند اینچرندیات را ببینند بزور وارد خانه های مردم می شوند وبشقاب ها و دستگاه های کانالیاب را جمع می کنند و مردم را بزور سر نیزه وادار به دیدن خزعبلات خود ساخته میکنند. یکی نیست به این بیمار جنسی بگوید سی سال در رادیو وکانال های تلویزیون جامغم تان چرند بخورد مردم دادید، اما مردم کار خود را کردند اگر نان شب نداشتند،دستگاه ماهواره تهیه کردند و به دیدن کانال های خارجی نشستند.

ارواح شکماتان رئیسجمهور محبوب شما از تریبونهای بین الملی فریاد می کشید ما نمونه ی ناب دموکراسی درجهانیم دنیا را به ما واگذارید تا اصلاح کنیم. همین امروز سینمای اعتراضی کشورهمسایه افغانستان در نقد حکومت ضد زن و ضد حقوق بشر اسلامی ایران فیلم ساخته که بارشوه ی جمهوری اسلامی جلو بخش نمایش آنرا در سینما های افغانستان گرفته اند امامردم هوشیار افغان صدای اعتراض شان را از پشت در سفارت جمهوری اسلامی ایران به گوشجهانیان می رسانند.

از شما دعوت می کنم چرندیات این مرتیکه را بخوانید.

هشدر خان آلمان www.aoja.blogspot.com

كدخبر: ۵۰۱۷۶

تاريخ انتشار: ۲۳ مهر ۱۳۹۰ - ۱۳:۵۷

نسخه چاپي

ارسال به دوستان

در واکنش به حضور آنجلینا جولی در ایران/

فرج‌اللهسلحشور: سینمای ایران فاحشه‌خانه است

کارگردان یوسف پیامبر گفت: برای سینمایی که فاحشه خانه است بایدبرای ادامه فعالیت خود نیز فاحشه بین المللی بیاورد. وی خاطر نشان کرد : سینمایایران فاحشه خانه است، مگر صبح تا شب عکس های هنرمندان چاپ نمی شود. وقتی زنهای ماافتخارشان این است که عکس های خود را به صورت نیمه عریان در اینترنت بگذارند، یعنیخودشان یک پا آنجلینا جولی هستند.

خبرگزاری پانا نوشت:

فرج الله سلحشور با اشاره به برخی صحبت‌ها درباره حضورآنجلینا جولی در ایران و بازی در یک فیلم سینمایی گفت: هنرپیشه‌های زن ایرانخودشان یک پا آنجلیانا جولی هستند و سینمای ایران باید هم برای ادامه فعالیت خودفاحشه بین المللی بیاورد.

فرج الله سلحشوربا اشاره به حضور آنجلینا جولی بازیگرشناخته شده سینمای هالیوود به ایران به خبرنگار فرهنگی پانا گفت : باید دید چهشخصی اجازه می دهد آنجلینا جولی به ایران بیاید، آمدن آنجلینا جولی به ایران اتفاقخوبی است، برای سینمایی که فاحشه خانه است باید برای ادامه فعالیت خود نیز فاحشهبین المللی بیاورد.

وی خاطر نشان کرد : سینمای ایران فاحشه خانه است، مگرصبح تا شب عکس های هنرمندان چاپ نمی شود. وقتی زنهای ما افتخارشان این است که عکسهای خود را به صورت نیمه عریان در اینترنت بگذارند، یعنی خودشان یک پا آنجلیناجولی هستند.

سینمای ایران عضوی از مملکت و خانواده ایران نیست

کارگردان فیلم سینمایی حضرت یوسف(ع) در ادامه سخنان خودبا اشاره به اینکه سینمای ایران جزوی از مملکت ایران و خانواده ایران نیست اظهارکرد : به دلیل اینکه همه در سینما از یک قماش هستند، باید از آنجلینا جولی نیزدعوت کنند. خانواده سینما صهیونیستی و هالیوودی است و باید اذعان کرد که سینمایایران برای ایران نیست، سینمای ایران عضوی از سینمای دنیا است و اگر علاقه نشاندهد که یک بازیگر بین المللی به ایران بیاید طبیعی است چون خود سینمای ایران عضویاز جامعه بین المللی هالیوود است.

وی تاکید کرد : سینمای ایران هالیوودی است و بازیگران آننیز هالیوودی هستند البته ذائقه انسان‌ها و سلیقه آنها قابل تغییر است به نظر مناگر یک جامعه را به سمت رستگاری بردی آن جامعه به سمت ارزشها تمایل پیدا خواهدکرد. اگر به سمت زشتی ها متمایلش کردی آن جامعه به سمت زشتی ها خواهد رفت .

سلحشور یاد آور شد :وقتی آثار مستهجن در سینمای ایرانملاک، معیار و فراگیر می شود تماشاگر خاص خود را نیز خواهد داشت، سینما مال مانیست و ما دچار اشتباه هستیم و فیلم هایی مثل توبه نصوح، یوسف(ع) و حضرت محمد(ص)اندکی از فیلم های سینمای دنیا و ایران را شامل می شودکه به مقوله اسلام و جامعهدینی می پردازد.

وی تاکید کرد : سینما مال جمهوری اسلامی نیست و جزئی ازجامعه جهانی صهیونیستی است و توسط کمپانی های صهیونیستی اداره می شود.

اگر در سینمای ایران آثار مستهجن ساخته شود تعجب ندارد !

کارگردان سریال اصحاب کهف در ادامه به اوضاع سینمایایران اشاره کرد و گفت : اگر در این سینما آثار مستهجن ساخته شود جای تعجب ندارد،از سینمایی که هدایت آن را بنگاه های صهیونیسیت در اختیار دارد و خط و ربط آن توسطآنها داده می شود بیش از این نیز انتظار نمی‌رود .

وی اضافه کرد: در حال حاضر سینمای هالیوود برای ما تصمیمگیری می کند و ما بازیگران آن هستیم که در زمین صهیونیستی بازی می کنیم و نبایدنسبت به شرایط موجود اعتراضی داشته باشیم.

مسئولان حکومت شرایط سینمای فعلی را پذیرفته اند

این کارگردان در ادامه سخنان خود با اشاره به وضعیتسینمای ایران و نگاه مسئولان به آن گفت : جمهوری اسلامی و مسوولان آن این سینمایمبتذل را پذیرفته‌اند، علما نیز این سینما را پذیرفته اند و حرفی و اعتراضی ندارندو این امر نشان‌دهنده آن است که به این ابتذال رأی داده اند ،یعنی این فیلم هامورد قبول مسوولان است و اعتراض ما بی فایده است و داد زدن ما مانند ضد انقلاب‌هاو اپوزیون ها است .

وی با اشاره به مدیریت سینمای کشور در دولت دهم گفت :شمقدری و سجادپورها تنها تصمیم گرفتند چشم و ابروی این سینما را درست کنند و سعیکردند اشکالات سینمایی موجود را درست کنند، در حالی که این سینما درست نمی شودباید مبانی آن درست شود و مبانی جدیدی را برای آن به نگارش در آورد .

با ریش و جای مهر کسی مسلمان نمی‌شود

سلحشور ادامه داد : آدمی که دین و خدا و پیغمبر را قبولندارد. اگر ریش حزب اللهی برای او بگذاریم و جای مهر را بر پیشانی او قرار دهیمآیا او مسلمان می‌شود سینمای فعلی ما نیز اینگونه است که تنها یک روسری سر هنرپیشهها کردند و برادر برادر گفتند و چند صحنه نماز و گلدسته مساجد را گذاشتند آیا،اینگونه سینمای ایران اسلامی می شود؟ حال معاون سینمایی آن شمقدری ،ضرغامی یا منسلحشور باشد فرقی نمی کند ماهیت سینما باید درست شود و آن کافر باید شهادتینش رابگوید..

وی خاطر نشان کرد : سینمای ما ماهیتی غربی، صهیونیستی واومانیستی دارد. این ماهیت با اینکه بگوییم اسلام اسلام درست نمی شود، باید ماهیتتغییر کند حال شمقدری باشد یا حتی ضرغامی و سیف الله داد باشد.هر کسی را در اینپست گذاشتند نتوانست سینمای ایران را درست کند.

وی در پایان با اشاره به این مطلب که باید علما ودانشمندان اسلامی به مقوله سینما ورود پیدا کنند تاکید کرد : باید علما و بزرگاندین ،اسلام شناسان بنشینند و اوضاع سینمای ایران را ببینند و تعریفی از سینمایدرست اسلامی بدهند، این سینما با این ویژگی‌ها، دارای اصولی است که با اسلام درتضاد است.

سلحشور خاطر نشان کرد: سینمای ایران اگر بخواهد اسلامیشود باید تغییراتی داشته باشد. باید با آن مبانی فیلم نامه بنویسند و آزمایشگاهیدرست کنند و قدم به قدم نیرو تربیت کنند تا سینمای ایران اسلامی شود.

پاسخی به سلحشورِعرصه بی حرمتی به زنان

سهشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۰ - ۱۸ اکتبر ۲۰۱۱

سپیده لرستانی

مدرسه فمینیستی: برچسب فاحشهزدن به زنانی که مناسبات سنتی را زیر پا گذارده اند و به عرصه عمومی گام نهادهاند، موضوع جدیدی نیست، وقتی بدانیم که از همان سالهای منتهی به انقلاب مشروطیت کهمقارن با بیداری زنان بوده ، از نگاه سنت گرایان و متشرعان، هر فعالیت زنان که بانقش های سنتی آنان مغایرت داشته، به منظور ورود به دایره فاحشگی و بی عفتی بودهاست، چندان که تاسیس دبستان دخترانه را "اشاعه فاحشه خانه ها و اباحهمسکرات" خوانده اند و هدف از آن را "رواج بی عفتی" دانسته اند.چنین تفکری در صدسال گذشته به صورت پیدا و پنهان به حیات خود ادامه داده و اکنونکسی جسارت و پروای بازگویی آن را یافته که با استعانت از زور و زر، خود را به عرصههنر تحمیل کرده است و در زیر نقاب هنرمند متعهد و جلوه فروشی در عرصه هنر، مصونیتیافته تا به زنان توهین و اهانت کند و آنها را فاحشه بنامد.

وقتی کسی مانند فرج الله سلحشور، آزادانه به زنان هنرمند سینمای ایران فحاشی میکند، و به خاطر اهانت اش از سوی هیچ مرجع رسمی و قضایی مؤاخذه نمی شود و به هیچ کسهم حساب پس نمی دهد، باید هوشیار بود و بیمناک. چراکه این تفکر و این سخنان، تنهاسخنان آن سلحشور عرصه پرده دری و بی حرمتی نیست که نماینده بخشی از افکار و عقایدحاکم است که می خواهد زنان را با هر ابزار و سلاحی از مذهب و شرع گرفته تا عرف وسنت و زور و قدرت به عقب براند چرا که نمی تواند و نمی خواهد سهم خواهی و حضورتابناک زنان را در زندگی اجتماعی تاب بیاورد.

فاحشه نامیدن هنرمندان زن از دل تفکری برمی آید که می خواهد زنان را از حقوقانسانی شان محروم کند، زیرا در این دیدگاه و تفکر، زن فاحشه زنی است که انسانیتشپایمال شده، هرکس از راه برسد می تواند لهش کند، سنگش بزند و نابودش کند و هیچ حقیهم برای او قابل تصور نیست. از همین روست که زن هنرمند و به طورکلی هر زنی که میخواهد دیوارهای پوسیده سنت را فرو بریزد و آزادانه و مستقل زندگی کند برچسب فاحشهمی خورد تا به عقب رانده شود.

از سوی دیگر نسبت دادن فاحشگی به زنان سینما علامتی از درماندگی و بیچارگی فرهنگ وتفکر عقب مانده و مردسالار است که بعد از ایجاد انواع موانع قانونی شده بر سر راهزنان و همه تلاش و کوشش برای انقیاد زنان ناکام مانده و دست آخر به فحاشی و برچسبزنی متوسل شده است. سلحشورها و همفکرانش، نیک می دانند که نمی توان نیمی از جمعیتایران را از حیات اجتماعی و از حضور در عرصه عمومی جامعه باز داشت. دیوارهای سنتیکی پس از دیگری محکوم به فروپاشی است و با داربست های ساختگی قانون های ضدزن واهانت و ارعاب زنان نمی توان این دیوارها را تا زمان درازی حفظ کرد. کارکرد اینبرچسب ها هم بیش از آنکه خللی در کار زنان ایجاد نماید آنان را در ادامه راه شان ومطالبه حقوق شان استوارتر و جسورتر خواهد کرد. راه انداختن تبلیغات مسموم وهوچیگری علیه زنان، از آنجلینا جولی گرفته تا زنان سینمای ایران، از هنرمند تاغیرهنرمند، نتیجه اش تنها یک رسوایی دیگر برای آنهایی است که هنر را متاعی قابلفروش به قدرت یافته اند و اخلاق و معرفت را یا نشناخته اند و یا دیری است زیر پاگذاشته اند.